<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="X25n0482"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 482 金刚经略疏</title> <title xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经数位版, No. 482 金刚经略疏</title> <author>明 元贤述</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt> </editionStmt> <extent>1卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">25</idno>.<idno type="no">482</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">金刚经略疏</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, Text as provided by Electronic Buddhadharma Society (EBS)</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入，<persName>佛</persName>教电脑资讯库功德会提供</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>原书标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【卍续】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2006-08-16T15:46:28"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="X" xml:id="X25.0482.0153c" n="0153c"/> <lb ed="X" n="0153c01"/> <lb ed="X" n="0153c02"/> <lb ed="X" n="0153c03"/> <lb ed="X" n="0153c04"/> <lb ed="X" n="0153c05"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 482-A 金刚略疏序</cb:mulu><head>No. 482-A <lb ed="X" n="0153c06"/><lb ed="R039" n="0605a01"/> 金刚略疏序</head> <lb ed="X" n="0153c07"/> <lb ed="X" n="0153c08"/><lb ed="R039" n="0305a02"/><p xml:id="pX25p0153c0801">众生汩没于生死海中。头出头没。无有出期。其故何 <lb ed="X" n="0153c09"/><lb ed="R039" n="0305a03"/>哉。良以心镜本净。像色元虚。而众生认以为实。由是 <lb ed="X" n="0153c10"/><lb ed="R039" n="0305a04"/>起欣厌･生去取･造妄业。而自甘招幻轮而忍苦。譬如 <lb ed="X" n="0153c11"/><lb ed="R039" n="0305a05"/>梦中见虎。人与虎而俱非。眼裡生花。眼幷华而交病。 <lb ed="X" n="0153c12"/><lb ed="R039" n="0305a06"/>执之不捨。寧有<anchor xml:id="nkr_note_add_0153c1201" n="0153c1201"/><anchor xml:id="beg0153c1201" n="0153c1201"/>已<anchor xml:id="end0153c1201"/>时。我<persName>佛</persName>愍之。为说破有之法。名大 <lb ed="X" n="0153c13"/><lb ed="R039" n="0305a07"/>般若。</p><p xml:id="pX25p0153c1303" cb:place="inline">般若凡有八部。而金刚其一也。金刚凡有六译。 <lb ed="X" n="0153c14"/><lb ed="R039" n="0305a08"/>而秦译其一也。文约而義豐。辞显而理奥。实为八部 <lb ed="X" n="0153c15"/><lb ed="R039" n="0305a09"/>之精要。其指归于破人･法之妄执。了一心之实相。令 <lb ed="X" n="0153c16"/><lb ed="R039" n="0305a10"/>诸众生。不取于相。如如不动而<anchor xml:id="nkr_note_add_0153c1601" n="0153c1601"/><anchor xml:id="beg0153c1601" n="0153c1601"/>已<anchor xml:id="end0153c1601"/>。</p><p xml:id="pX25p0153c1614" cb:place="inline">余弱冠时。即知读 <lb ed="X" n="0153c17"/><lb ed="R039" n="0305a11"/>此经。求其義于诸疏。心殊厌之。以理本直也。而释之 <lb ed="X" n="0153c18"/><lb ed="R039" n="0305a12"/>以迂迴。辞本显也。而索之于隐昧。盖多绊于二论之 <lb ed="X" n="0153c19"/><lb ed="R039" n="0305a13"/>葛藤而不能自脱者也。及有弗宗二论者。则又妄逞 <lb ed="X" n="0153c20"/><lb ed="R039" n="0305a14"/>胸臆。越宗趣而违<persName>佛</persName>旨。识者诃之。故疏金刚者不下 <lb ed="X" n="0153c21"/><lb ed="R039" n="0305a15"/>数十家。求其善疏。莫之或闻。</p><p xml:id="pX25p0153c2112" cb:place="inline">辛巳之秋余自婺反建。 <lb ed="X" n="0153c22"/><lb ed="R039" n="0305a16"/>寓居宝善。时心石师作金刚渎蒙。一宗圭峰长水而 <lb ed="X" n="0153c23"/><lb ed="R039" n="0305a17"/>删繁就要。以便初機。命余订之。余虽从事其间。亦不 <lb ed="X" n="0153c24"/><lb ed="R039" n="0305a18"/>过依他作解。因人成事而<anchor xml:id="nkr_note_add_0153c2401" n="0153c2401"/><anchor xml:id="beg0153c2401" n="0153c2401"/>已<anchor xml:id="end0153c2401"/>。于<anchor xml:id="nkr_note_add_0153c2402" n="0153c2402"/><anchor xml:id="beg0153c2402" n="0153c2402"/>己<anchor xml:id="end0153c2402"/>心终未能安。故金 <pb ed="X" xml:id="X25.0482.0154a" n="0154a"/> <lb ed="X" n="0154a01"/><lb ed="R039" n="0305b01"/>刚一疏。反成不了之业。</p><p xml:id="pX25p0154a0110" cb:place="inline">迨乙酉春改制後。倦于说禅。 <lb ed="X" n="0154a02"/><lb ed="R039" n="0305b02"/>终日坦腹而卧。无以消闲。乃取是经日疏之。尽诛旧 <lb ed="X" n="0154a03"/><lb ed="R039" n="0305b03"/>日葛藤。独揭崭新日月。但理求其当。辞求其达。无纡 <lb ed="X" n="0154a04"/><lb ed="R039" n="0305b04"/>回隐昧之弊而<anchor xml:id="nkr_note_add_0154a0401" n="0154a0401"/><anchor xml:id="beg0154a0401" n="0154a0401"/>已<anchor xml:id="end0154a0401"/>。三易稿而疏成。客有难余者曰。古 <lb ed="X" n="0154a05"/><lb ed="R039" n="0305b05"/>疏上祖慈尊。下宗二论。无片言隻字。不有所本。今子 <lb ed="X" n="0154a06"/><lb ed="R039" n="0305b06"/>弃之而弗从。岂子之智。能超于诸大圣哉。余曰是不 <lb ed="X" n="0154a07"/><lb ed="R039" n="0305b07"/>然。子谓天亲能背无著不。曰不也。子谓无著能背内 <lb ed="X" n="0154a08"/><lb ed="R039" n="0305b08"/>院不。曰不也。子既谓三圣相承。如水传器。则宜确守 <lb ed="X" n="0154a09"/><lb ed="R039" n="0305b09"/>师说。如天台後学。一字不敢移易可也。今观天亲立 <lb ed="X" n="0154a10"/><lb ed="R039" n="0305b10"/>二十七疑。<anchor xml:id="nkr_note_add_0154a1001" n="0154a1001"/><anchor xml:id="beg0154a1001" n="0154a1001"/>已<anchor xml:id="end0154a1001"/>非无著之意。无著分一十八住。亦非内 <lb ed="X" n="0154a11"/><lb ed="R039" n="0305b11"/>院之言。则何其分道而驰。若此哉。子若知无著･天亲 <lb ed="X" n="0154a12"/><lb ed="R039" n="0305b12"/>之必不偝内院。则知余今日之必不偝无著天亲也。 <lb ed="X" n="0154a13"/><lb ed="R039" n="0305b13"/>客谢而退。因幷录之。以弁简首。</p> <lb ed="X" n="0154a14"/><lb ed="R039" n="0305b14"/><p xml:id="pX25p0154a1401">石鼓主人释元贤题</p></cb:div> <lb ed="X" n="0154a15"/> <lb ed="X" n="0154a16"/> <lb ed="X" n="0154a17"/> <lb ed="X" n="0154a18"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">金刚略疏</cb:mulu> <lb ed="X" n="0154a19"/><cb:docNumber>No. 482</cb:docNumber> <lb ed="X" n="0154a20"/><lb ed="R039" n="0306a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>金刚略疏</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0154a21"/> <lb ed="X" n="0154a22"/><lb ed="R039" n="0306a02"/><byline cb:type="author">福州鼓山涌泉禅寺传法沙门元贤述</byline> <lb ed="X" n="0154a23"/><lb ed="R039" n="0306a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0154a2301">金刚般若波罗蜜经</p></cb:div> <lb ed="X" n="0154a24"/><lb ed="R039" n="0306a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0154a2401">金刚宝名。其体最坚。一切物不能壞。其用最利。能 <pb ed="X" xml:id="X25.0482.0154b" n="0154b"/> <lb ed="X" n="0154b01"/><lb ed="R039" n="0306a05"/>壞一切物。故<persName>佛</persName>以之喩般若之德。</p><p xml:id="pX25p0154b0114" cb:place="inline">般若梵语。此云 <lb ed="X" n="0154b02"/><lb ed="R039" n="0306a06"/>智慧。其体即实相。虽流转六趣而不损。犹金刚之 <lb ed="X" n="0154b03"/><lb ed="R039" n="0306a07"/>坚也。其用即观照。能照破一切而不留犹金刚之 <lb ed="X" n="0154b04"/><lb ed="R039" n="0306a08"/>利也。</p><p xml:id="pX25p0154b0403" cb:place="inline">约其功能称波罗蜜。波罗蜜亦梵语。此云彼 <lb ed="X" n="0154b05"/><lb ed="R039" n="0306a09"/>岸到。意以生死为此岸。烦恼为中流。涅槃为彼岸。 <lb ed="X" n="0154b06"/><lb ed="R039" n="0306a10"/>全由般若为之舟楫。乃能離生死岸。渡烦恼流。而 <lb ed="X" n="0154b07"/><lb ed="R039" n="0306a11"/>登涅槃岸也。</p><p xml:id="pX25p0154b0706" cb:place="inline">经者镜心之文。载道之器。其義训法･ <lb ed="X" n="0154b08"/><lb ed="R039" n="0306a12"/>训常･亦训径。法者十界同遵之正轨也。常者万古 <lb ed="X" n="0154b09"/><lb ed="R039" n="0306a13"/>不易之常道也。径者出凡入圣之要路也。若今经 <lb ed="X" n="0154b10"/><lb ed="R039" n="0306a14"/>即般若为修行者之正轨常道要路。是名为经也。</p> <lb ed="X" n="0154b11"/><lb ed="R039" n="0306a15"/><p xml:id="pX25p0154b1101">此经大旨。宗乎无相。而以不住为方便。复以梦幻 <lb ed="X" n="0154b12"/><lb ed="R039" n="0306a16"/>泡影露电六观为方便中之方便。初破我相。次破 <lb ed="X" n="0154b13"/><lb ed="R039" n="0306a17"/>法相。後破非法相。此三既破。即是实相。而实相无 <lb ed="X" n="0154b14"/><lb ed="R039" n="0306a18"/>相。究竟无所得而<anchor xml:id="nkr_note_add_0154b1401" n="0154b1401"/><anchor xml:id="beg0154b1401" n="0154b1401"/>已<anchor xml:id="end0154b1401"/>。证此无所得之法。是谓如如。 <lb ed="X" n="0154b15"/><lb ed="R039" n="0306b01"/>是谓无为。是谓涅槃。是谓菩提。亦但有其名而<anchor xml:id="nkr_note_add_0154b1501" n="0154b1501"/><anchor xml:id="beg0154b1501" n="0154b1501"/>已<anchor xml:id="end0154b1501"/>。 <lb ed="X" n="0154b16"/><lb ed="R039" n="0306b02"/>向下备陈此旨。观者详之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0154b17"/><lb ed="R039" n="0306b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0154b1701">如是我闻。一时。<persName>佛</persName>在<name role="" type="person">舍卫国</name>祇树<name role="" type="person">给孤独园</name>。与大比 <lb ed="X" n="0154b18"/><lb ed="R039" n="0306b04"/>丘众千二百五十人俱。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0154b19"/><lb ed="R039" n="0306b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0154b1901">此古谓之证信序。乃明法有所受也。如是者。指法 <lb ed="X" n="0154b20"/><lb ed="R039" n="0306b06"/>体也。不变不异曰如。離过绝非曰是。</p><p xml:id="pX25p0154b2015" cb:place="inline">我闻者。阿难 <lb ed="X" n="0154b21"/><lb ed="R039" n="0306b07"/>自述所闻也。阿难<anchor xml:id="nkr_note_add_0154b2101" n="0154b2101"/><anchor xml:id="beg0154b2101" n="0154b2101"/>已<anchor xml:id="end0154b2101"/>达我空。实不计我。但随俗假 <lb ed="X" n="0154b22"/><lb ed="R039" n="0306b08"/>称。故名为我。我既无我。闻亦无闻。从缘生故不壞 <lb ed="X" n="0154b23"/><lb ed="R039" n="0306b09"/>假名。即不闻闻也。</p><p xml:id="pX25p0154b2308" cb:place="inline">一时者。以诸方年月不同。难以 <lb ed="X" n="0154b24"/><lb ed="R039" n="0306b10"/>标定。故但云一时。乃取师资合会。听说究竟。为一 <pb ed="X" xml:id="X25.0482.0154c" n="0154c"/> <lb ed="X" n="0154c01"/><lb ed="R039" n="0306b11"/>时耳。</p><p xml:id="pX25p0154c0103" cb:place="inline"><persName>佛</persName>。具云<persName>佛陀</persName>。此翻觉者。觉有三義。谓自觉･觉 <lb ed="X" n="0154c02"/><lb ed="R039" n="0306b12"/>他･觉满也。</p><p xml:id="pX25p0154c0205" cb:place="inline"><name role="" type="person">舍卫国</name>属中天竺境。祇树<name role="" type="person">给孤独园</name>。乃 <lb ed="X" n="0154c03"/><lb ed="R039" n="0306b13"/><persName>佛</persName>所居精舍。在<name role="" type="person">舍卫城</name>外东南五里间。缘为给孤 <lb ed="X" n="0154c04"/><lb ed="R039" n="0306b14"/>独长者买园。祇陀太子施树。故以为名。</p><p xml:id="pX25p0154c0416" cb:place="inline">大比丘等。 <lb ed="X" n="0154c05"/><lb ed="R039" n="0306b15"/>乃<persName>佛</persName>常随之众也。大者腊高德著之称。比丘梵语。 <lb ed="X" n="0154c06"/><lb ed="R039" n="0306b16"/>此翻乞士。谓上于诸<persName>佛</persName>乞法。下于众生乞食也。千 <lb ed="X" n="0154c07"/><lb ed="R039" n="0306b17"/>二百五十人者。憍陈如･三迦葉･舍利弗･目犍连･耶 <lb ed="X" n="0154c08"/><lb ed="R039" n="0306b18"/>舍长者幷诸眷属也。此幷先事外道。艰苦纍劫。一 <lb ed="X" n="0154c09"/><lb ed="R039" n="0307a01"/>无所证。纔得见<persName>佛</persName>。便登圣果。感<persName>佛</persName>深恩。故常随侍。 <lb ed="X" n="0154c10"/><lb ed="R039" n="0307a02"/>其馀天龙八部四众等。皆结归流通分中。首尾相 <lb ed="X" n="0154c11"/><lb ed="R039" n="0307a03"/>望。盖影略耳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0154c12"/><lb ed="R039" n="0307a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0154c1201">尔时。<persName>世尊</persName>食时。著衣持钵。入舍卫大城乞食。于其城 <lb ed="X" n="0154c13"/><lb ed="R039" n="0307a05"/>中。次第乞<anchor xml:id="nkr_note_add_0154c1301" n="0154c1301"/><anchor xml:id="beg0154c1301" n="0154c1301"/>已<anchor xml:id="end0154c1301"/>。还至本处。饭食讫。收衣钵。洗足<anchor xml:id="nkr_note_add_0154c1302" n="0154c1302"/><anchor xml:id="beg0154c1302" n="0154c1302"/>已<anchor xml:id="end0154c1302"/>。敷座 <lb ed="X" n="0154c14"/><lb ed="R039" n="0307a06"/>而坐。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0154c15"/><lb ed="R039" n="0307a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0154c1501">此叙说法之由也。将说般若而以乞食为由者。欲 <lb ed="X" n="0154c16"/><lb ed="R039" n="0307a08"/>显般若大法。不出寻常日用之间也。</p><p xml:id="pX25p0154c1615" cb:place="inline"><persName>佛</persName>称<persName>世尊</persName>者。 <lb ed="X" n="0154c17"/><lb ed="R039" n="0307a09"/>十号俱彰。为世中尊也。</p><p xml:id="pX25p0154c1710" cb:place="inline">食时乃辰巳之间。以早食 <lb ed="X" n="0154c18"/><lb ed="R039" n="0307a10"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0154c1801" n="0154c1801"/><anchor xml:id="beg0154c1801" n="0154c1801"/>已<anchor xml:id="end0154c1801"/>办。施受俱便也。</p><p xml:id="pX25p0154c1808" cb:place="inline">著衣持钵者。七<persName>佛</persName>以来。乞食之 <lb ed="X" n="0154c19"/><lb ed="R039" n="0307a11"/>常仪。乞食者。<persName>佛</persName>以乞食为正命食。馀食为邪命食。 <lb ed="X" n="0154c20"/><lb ed="R039" n="0307a12"/>故制比丘必乞食以自活。今<persName>佛</persName>亦自乞者。凡有三 <lb ed="X" n="0154c21"/><lb ed="R039" n="0307a13"/>意。一使懈怠者生惭。二使贡高者除慢。三使见闻 <lb ed="X" n="0154c22"/><lb ed="R039" n="0307a14"/>者获益也。次第乞者。<persName>佛</persName>行平等慈。不择贫富也。</p><p xml:id="pX25p0154c2219" cb:place="inline">敷 <lb ed="X" n="0154c23"/><lb ed="R039" n="0307a15"/>座而坐者。乞食事毕。将说大法也。秦译止言坐。他 <lb ed="X" n="0154c24"/><lb ed="R039" n="0307a16"/>译俱言入定。示散心说法。不能如实。必从定发。方 <pb ed="X" xml:id="X25.0482.0155a" n="0155a"/> <lb ed="X" n="0155a01"/><lb ed="R039" n="0307a17"/>称理也。又论云。他经敷座。乃是侍者。唯说般若。<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0155a02"/><lb ed="R039" n="0307a18"/>自敷座。以尊重般若为诸<persName>佛</persName>母故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0155a03"/><lb ed="R039" n="0307b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0155a0301">时。长老须菩提在大众中即从座起。偏袒右肩。右膝 <lb ed="X" n="0155a04"/><lb ed="R039" n="0307b02"/>著地。合掌恭敬而白<persName>佛</persName>言。稀有。<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>善护念诸 <lb ed="X" n="0155a05"/><lb ed="R039" n="0307b03"/>菩萨。善付嘱诸菩萨。<persName>世尊</persName>。善男子･善女人。发阿耨多 <lb ed="X" n="0155a06"/><lb ed="R039" n="0307b04"/>罗三藐三菩提心。云何应住。云何降伏其心。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0155a07"/><lb ed="R039" n="0307b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0155a0701">长老者。僧中之首。须菩提梵语。此云空生。又名善 <lb ed="X" n="0155a08"/><lb ed="R039" n="0307b06"/>现。<persName>佛</persName>十大弟子中解空第一。西域记云。空生乃东 <lb ed="X" n="0155a09"/><lb ed="R039" n="0307b07"/>方靑龙陀<persName>佛</persName>。示迹释迦会中。发扬空理者也。</p><p xml:id="pX25p0155a0918" cb:place="inline">偏袒 <lb ed="X" n="0155a10"/><lb ed="R039" n="0307b08"/>右肩等。乃西竺卑敬之義。</p><p xml:id="pX25p0155a1011" cb:place="inline">稀有者。旷劫难逢。大千 <lb ed="X" n="0155a11"/><lb ed="R039" n="0307b09"/>唯一。福慧超绝。三皆稀有也。</p><p xml:id="pX25p0155a1112" cb:place="inline"><persName>如来</persName>者。体本自如。无 <lb ed="X" n="0155a12"/><lb ed="R039" n="0307b10"/>来而来也。</p><p xml:id="pX25p0155a1205" cb:place="inline">护念者。言<persName>佛</persName>善将大法护念诸菩萨。使 <lb ed="X" n="0155a13"/><lb ed="R039" n="0307b11"/>速至成<persName>佛</persName>。无少留难也。付嘱者。言<persName>佛</persName>善将大法付 <lb ed="X" n="0155a14"/><lb ed="R039" n="0307b12"/>嘱诸菩萨。使转度有情。毋令断绝也。</p><p xml:id="pX25p0155a1415" cb:place="inline">菩萨具云菩 <lb ed="X" n="0155a15"/><lb ed="R039" n="0307b13"/>提萨埵。此翻觉有情。诸<persName>佛</persName>觉而无情。众生有情弗 <lb ed="X" n="0155a16"/><lb ed="R039" n="0307b14"/>觉。唯兹能觉而犹有情。故称菩提萨埵。</p><p xml:id="pX25p0155a1616" cb:place="inline">阿耨多罗 <lb ed="X" n="0155a17"/><lb ed="R039" n="0307b15"/>三藐三菩提。此云无上正<persName>等正觉</persName>。即诸<persName>佛</persName>正遍二 <lb ed="X" n="0155a18"/><lb ed="R039" n="0307b16"/>智也。</p><p xml:id="pX25p0155a1803" cb:place="inline">云何应住者。问未发心时。心住尘境。今既发 <lb ed="X" n="0155a19"/><lb ed="R039" n="0307b17"/>心。应当依何境界而住。云何降伏者。问心或不住。 <lb ed="X" n="0155a20"/><lb ed="R039" n="0307b18"/>又当依何法而降伏之。此应住降伏之法。即所谓 <lb ed="X" n="0155a21"/><lb ed="R039" n="0308a01"/>善护念善付嘱者也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0155a22"/><lb ed="R039" n="0308a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0155a2201"><persName>佛</persName>言。善哉。善哉。须菩提。如汝所说。<persName>如来</persName>善护念诸菩 <lb ed="X" n="0155a23"/><lb ed="R039" n="0308a03"/>萨。善付嘱诸菩萨。汝今谛听。当为汝说。善男子･善女 <lb ed="X" n="0155a24"/><lb ed="R039" n="0308a04"/>人。发阿耨多罗三藐三菩提心。应如是住。如是降伏 <pb ed="X" xml:id="X25.0482.0155b" n="0155b"/> <lb ed="X" n="0155b01"/><lb ed="R039" n="0308a05"/>其心。唯然。<persName>世尊</persName>。愿乐欲闻。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0155b02"/><lb ed="R039" n="0308a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0155b0201">重言善哉者。赞其所说之是。亦赞其所问之要。能 <lb ed="X" n="0155b03"/><lb ed="R039" n="0308a07"/>廣益大众及将来也。谛听者。诫其不可以生灭心 <lb ed="X" n="0155b04"/><lb ed="R039" n="0308a08"/>听实相法也。如是者。悬指般若而言。谓但应如是 <lb ed="X" n="0155b05"/><lb ed="R039" n="0308a09"/>之法而住。如是之法而降伏其心。若不如是。则所 <lb ed="X" n="0155b06"/><lb ed="R039" n="0308a10"/>住即是妄境。降伏转成妄心。又安能得无上菩提 <lb ed="X" n="0155b07"/><lb ed="R039" n="0308a11"/>哉。唯然者。顺从之辞。此虽<anchor xml:id="nkr_note_add_0155b0701" n="0155b0701"/><anchor xml:id="beg0155b0701" n="0155b0701"/>已<anchor xml:id="end0155b0701"/>领其指而未得闻其 <lb ed="X" n="0155b08"/><lb ed="R039" n="0308a12"/>详。故复请之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0155b09"/><lb ed="R039" n="0308a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0155b0901"><persName>佛</persName>告须菩提。诸菩萨摩诃萨应如是降伏其心。所有 <lb ed="X" n="0155b10"/><lb ed="R039" n="0308a14"/>一切众生之类。若卵生･若胎生･若湿生･若化生。若有 <lb ed="X" n="0155b11"/><lb ed="R039" n="0308a15"/>色･若无色。若有想･若无想･若非有想非无想。我皆令 <lb ed="X" n="0155b12"/><lb ed="R039" n="0308a16"/>入无馀涅槃而灭度之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0155b13"/><lb ed="R039" n="0308a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0155b1301">此详答所问也。问虽有二。<persName>佛</persName>乃总答。意以唯在降 <lb ed="X" n="0155b14"/><lb ed="R039" n="0308a18"/>伏其心。勿令著相。更不可别求应住之法。故先标 <lb ed="X" n="0155b15"/><lb ed="R039" n="0308b01"/>降伏其心。後结应如所教住也。所有下。言其发心 <lb ed="X" n="0155b16"/><lb ed="R039" n="0308b02"/>廣大而深远。正所谓菩提心也。</p><p xml:id="pX25p0155b1613" cb:place="inline">胎卵湿化者。三界 <lb ed="X" n="0155b17"/><lb ed="R039" n="0308b03"/>受生差别也。天与地狱唯属化生。鬼兼胎化。人畜 <lb ed="X" n="0155b18"/><lb ed="R039" n="0308b04"/>具四。有色者。色界天也。无色者。无色界天也。有想 <lb ed="X" n="0155b19"/><lb ed="R039" n="0308b05"/>者。识处天也。无想者。无所有处天也。非有想非无 <lb ed="X" n="0155b20"/><lb ed="R039" n="0308b06"/>想者。非想非非想处天也。</p><p xml:id="pX25p0155b2011" cb:place="inline">涅槃此云灭度。谓灭五 <lb ed="X" n="0155b21"/><lb ed="R039" n="0308b07"/>住烦恼。度二种生死。名无馀者。乃成<persName>佛</persName>究竟。更无 <lb ed="X" n="0155b22"/><lb ed="R039" n="0308b08"/>馀依也。既曰皆令入无馀涅槃。又曰灭度之者何。 <lb ed="X" n="0155b23"/><lb ed="R039" n="0308b09"/>乃华梵双擧也。夫一切众生根性不同。何得皆入 <lb ed="X" n="0155b24"/><lb ed="R039" n="0308b10"/>涅槃。盖为凡是有心。定当作<persName>佛</persName>。发廣大心者。岂合 <pb ed="X" xml:id="X25.0482.0155c" n="0155c"/> <lb ed="X" n="0155c01"/><lb ed="R039" n="0308b11"/>有遗。但善根成熟者即为度脱。未成熟者且令成 <lb ed="X" n="0155c02"/><lb ed="R039" n="0308b12"/>熟。若八难之辈。亦曲为其成种。至後时度之也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0155c03"/><lb ed="R039" n="0308b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0155c0301">如是灭度无量无数无边众生。实无众生得灭度者。 <lb ed="X" n="0155c04"/><lb ed="R039" n="0308b14"/>何以故。须菩提。若菩萨有我相･人相･众生相･寿者相。 <lb ed="X" n="0155c05"/><lb ed="R039" n="0308b15"/>则非菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0155c06"/><lb ed="R039" n="0308b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0155c0601">此言菩萨发心度生。虽极其廣大深远。然实无一 <lb ed="X" n="0155c07"/><lb ed="R039" n="0308b17"/>众生得灭度者。以菩萨不滞于相故也。若有四相。 <lb ed="X" n="0155c08"/><lb ed="R039" n="0308b18"/>即有能度･所度。直生死之凡夫耳。岂菩萨之谓乎。</p> <lb ed="X" n="0155c09"/><lb ed="R039" n="0309a01"/><p xml:id="pX25p0155c0901">此节<persName>佛</persName>答问意。以无相为所应住。以有相为当降 <lb ed="X" n="0155c10"/><lb ed="R039" n="0309a02"/>伏也。</p><p xml:id="pX25p0155c1003" cb:place="inline">四相。據论认五蕴为我･我所。名我相。计我生 <lb ed="X" n="0155c11"/><lb ed="R039" n="0309a03"/>人异于诸趣名人相。计我由五蕴等法共聚而生。 <lb ed="X" n="0155c12"/><lb ed="R039" n="0309a04"/>名众生相。计我受一期报命不断名寿者相。此总 <lb ed="X" n="0155c13"/><lb ed="R039" n="0309a05"/>一我相。分之为四也。然愚谓今经说无四相。不止 <lb ed="X" n="0155c14"/><lb ed="R039" n="0309a06"/>是说人无我。如云实无众生得灭度。则非独无众 <lb ed="X" n="0155c15"/><lb ed="R039" n="0309a07"/>生。亦无涅槃也。又如下文云。若取法相。即著我人 <lb ed="X" n="0155c16"/><lb ed="R039" n="0309a08"/>众生寿者。若取非法相。即著我人众生寿者。是知 <lb ed="X" n="0155c17"/><lb ed="R039" n="0309a09"/>般若妙光。直彻三空。岂止人空而<anchor xml:id="nkr_note_add_0155c1701" n="0155c1701"/><anchor xml:id="beg0155c1701" n="0155c1701"/>已<anchor xml:id="end0155c1701"/>哉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0155c18"/><lb ed="R039" n="0309a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0155c1801">复次。须菩提。菩萨于法。应无所住。行于佈施。所谓不 <lb ed="X" n="0155c19"/><lb ed="R039" n="0309a11"/>住色佈施。不住声香味触法佈施。须菩提。菩萨应如 <lb ed="X" n="0155c20"/><lb ed="R039" n="0309a12"/>是佈施。不住于相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0155c21"/><lb ed="R039" n="0309a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0155c2101">上言不可有相。非是灭相。令无。但是不住而<anchor xml:id="nkr_note_add_0155c2101" n="0155c2101"/><anchor xml:id="beg0155c2101" n="0155c2101"/>已<anchor xml:id="end0155c2101"/>。不 <lb ed="X" n="0155c22"/><lb ed="R039" n="0309a14"/>住。正示降伏之法。今约行以明之。于法者总标六 <lb ed="X" n="0155c23"/><lb ed="R039" n="0309a15"/>尘。</p><p xml:id="pX25p0155c2302" cb:place="inline">佈施有三。资生施･无畏施･法施也。三施可摄六 <lb ed="X" n="0155c24"/><lb ed="R039" n="0309a16"/>度。六度廣摄万行。故今擧佈施一度以该之。又准 <pb ed="X" xml:id="X25.0482.0156a" n="0156a"/> <lb ed="X" n="0156a01"/><lb ed="R039" n="0309a17"/>大般若经。始自五蕴。终至菩提。俱不何住。今但言 <lb ed="X" n="0156a02"/><lb ed="R039" n="0309a18"/>六尘。亦是擧一以该之耳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0156a03"/><lb ed="R039" n="0309b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0156a0301">何以故。若菩萨不住相佈施。其福德不可思量。须菩 <lb ed="X" n="0156a04"/><lb ed="R039" n="0309b02"/>提。于意云何。东方虚空可思量不。不也。<persName>世尊</persName>。须菩提。 <lb ed="X" n="0156a05"/><lb ed="R039" n="0309b03"/>南西北方四维上下虚空可思量不。不也。<persName>世尊</persName>。须菩 <lb ed="X" n="0156a06"/><lb ed="R039" n="0309b04"/>提。菩萨不住相佈施。福德亦复如是不可思量。须菩 <lb ed="X" n="0156a07"/><lb ed="R039" n="0309b05"/>提。菩萨但应如所教住。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0156a08"/><lb ed="R039" n="0309b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0156a0801">征云。何以故要不住相佈施耶。以不住相佈施。则 <lb ed="X" n="0156a09"/><lb ed="R039" n="0309b07"/>施契性空。性空无边。故福亦无边。下擧十方虚空。 <lb ed="X" n="0156a10"/><lb ed="R039" n="0309b08"/>正喩福德之无边也。凡有二意。一喩廣大无尽。二 <lb ed="X" n="0156a11"/><lb ed="R039" n="0309b09"/>喩究竟不穷。但应如所教住者。非单结应住。实幷 <lb ed="X" n="0156a12"/><lb ed="R039" n="0309b10"/>结降伏其心。<persName>佛</persName>意以住相即是妄心。不住相即是 <lb ed="X" n="0156a13"/><lb ed="R039" n="0309b11"/>降伏。妄心既降。超然无住。即是所应住也。<persName>佛</persName>答二 <lb ed="X" n="0156a14"/><lb ed="R039" n="0309b12"/>问<anchor xml:id="nkr_note_add_0156a1401" n="0156a1401"/><anchor xml:id="beg0156a1401" n="0156a1401"/>已<anchor xml:id="end0156a1401"/>竟。又恐人随语生疑。故下详为断之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0156a15"/><lb ed="R039" n="0309b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0156a1501">须菩提。于意云何。可以身相见<persName>如来</persName>不。不也。<persName>世尊</persName>。不 <lb ed="X" n="0156a16"/><lb ed="R039" n="0309b14"/>可以身相得见<persName>如来</persName>。何以故。<persName>如来</persName>所说身相。即非身 <lb ed="X" n="0156a17"/><lb ed="R039" n="0309b15"/>相。<persName>佛</persName>告须菩提。凡所有相。皆是虚妄。若见诸相非相。 <lb ed="X" n="0156a18"/><lb ed="R039" n="0309b16"/>即见<persName>如来</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0156a19"/><lb ed="R039" n="0309b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0156a1901">上言不可住相。<persName>佛</persName>又恐人疑。既不住相。何成<persName>佛</persName>乃 <lb ed="X" n="0156a20"/><lb ed="R039" n="0309b18"/>有相耶。故擧以问空生。空生答言。不可以身相得 <lb ed="X" n="0156a21"/><lb ed="R039" n="0310a01"/>见<persName>如来</persName>。以<persName>如来</persName>身相乃净分依他所成。依他无性。 <lb ed="X" n="0156a22"/><lb ed="R039" n="0310a02"/>故身即非身也。</p><p xml:id="pX25p0156a2207" cb:place="inline">空生既悟<persName>佛</persName>身无相。而复<persName>佛</persName>示之 <lb ed="X" n="0156a23"/><lb ed="R039" n="0310a03"/>曰。凡所有相。皆是虚妄故虽<persName>佛</persName>身亦是虚妄。然不 <lb ed="X" n="0156a24"/><lb ed="R039" n="0310a04"/>可执相虚妄。别求无相之<persName>佛</persName>。但于相上达其非相。 <pb ed="X" xml:id="X25.0482.0156b" n="0156b"/> <lb ed="X" n="0156b01"/><lb ed="R039" n="0310a05"/>即见<persName>如来</persName>。以诸相既亡。唯是觉体。如镜中现影。达 <lb ed="X" n="0156b02"/><lb ed="R039" n="0310a06"/>影全虚。唯见是镜也。此乃是今经密意。学者宜善 <lb ed="X" n="0156b03"/><lb ed="R039" n="0310a07"/>观之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0156b04"/><lb ed="R039" n="0310a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0156b0401">须菩提白<persName>佛</persName>言。<persName>世尊</persName>。颇有众生。得闻如是言说章句。 <lb ed="X" n="0156b05"/><lb ed="R039" n="0310a09"/>生实信不。<persName>佛</persName>告须菩提。莫作是说。<persName>如来</persName>灭後。後五百 <lb ed="X" n="0156b06"/><lb ed="R039" n="0310a10"/>岁。有持戒修福者。于此章句能生信心。以此为实。当 <lb ed="X" n="0156b07"/><lb ed="R039" n="0310a11"/>知是人不于一<persName>佛</persName>二<persName>佛</persName>三四五<persName>佛</persName>而种善根。<anchor xml:id="nkr_note_add_0156b0701" n="0156b0701"/><anchor xml:id="beg0156b0701" n="0156b0701"/>已<anchor xml:id="end0156b0701"/>于无 <lb ed="X" n="0156b08"/><lb ed="R039" n="0310a12"/>量千万<persName>佛</persName>所种诸善根。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0156b09"/><lb ed="R039" n="0310a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0156b0901">上言非相见<persName>如来</persName>。是義甚深。故空生疑。实信者之 <lb ed="X" n="0156b10"/><lb ed="R039" n="0310a14"/>鲜其人。实信谓直下照破染净有无诸法。冥契实 <lb ed="X" n="0156b11"/><lb ed="R039" n="0310a15"/>相也。<persName>佛</persName>言汝莫谓今日无实信之人。即最後五百 <lb ed="X" n="0156b12"/><lb ed="R039" n="0310a16"/>岁。亦有持戒修福之人。于此法中。能生实信。何者。 <lb ed="X" n="0156b13"/><lb ed="R039" n="0310a17"/>以此人善根深厚。<anchor xml:id="nkr_note_add_0156b1301" n="0156b1301"/><anchor xml:id="beg0156b1301" n="0156b1301"/>已<anchor xml:id="end0156b1301"/>于无量千万<persName>佛</persName>所。种诸善根 <lb ed="X" n="0156b14"/><lb ed="R039" n="0310a18"/>故也。</p><p xml:id="pX25p0156b1403" cb:place="inline">五百岁者。<persName>佛</persName>灭後。初五百岁解脱坚固。第二 <lb ed="X" n="0156b15"/><lb ed="R039" n="0310b01"/>五百岁禅定坚固。第三五百岁多闻坚固。第四五 <lb ed="X" n="0156b16"/><lb ed="R039" n="0310b02"/>百岁塔寺坚固。第五五百岁鬥诤坚固。经言後五 <lb ed="X" n="0156b17"/><lb ed="R039" n="0310b03"/>百岁。指第五也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0156b18"/><lb ed="R039" n="0310b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0156b1801">闻是章句。乃至一念生净信者。须菩提。<persName>如来</persName>悉知悉 <lb ed="X" n="0156b19"/><lb ed="R039" n="0310b05"/>见。是诸众生得如是无量福德。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0156b20"/><lb ed="R039" n="0310b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0156b2001">净信者。无所染著之信。亦即实信也。若有人宿福 <lb ed="X" n="0156b21"/><lb ed="R039" n="0310b07"/>深厚。能生一念净信。其信虽甚微。而<persName>如来</persName>以<persName>佛</persName>智 <lb ed="X" n="0156b22"/><lb ed="R039" n="0310b08"/><persName>佛</persName>眼。能悉知见。其福德无量。况永信者乎。必言如 <lb ed="X" n="0156b23"/><lb ed="R039" n="0310b09"/>来知见者。以非<persName>如来</persName>。莫能知见其福德之大也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0156b24"/><lb ed="R039" n="0310b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0156b2401">何以故。是诸众生无复我相･人相･众生相･寿者相。无 <pb ed="X" xml:id="X25.0482.0156c" n="0156c"/> <lb ed="X" n="0156c01"/><lb ed="R039" n="0310b11"/>法相。亦无非法相。何以故。是诸众生若心取相。即著 <lb ed="X" n="0156c02"/><lb ed="R039" n="0310b12"/>我人众生寿者。若取法相。即著我人众生寿者。何以 <lb ed="X" n="0156c03"/><lb ed="R039" n="0310b13"/>故。若取非法相。即著我人众生寿者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0156c04"/><lb ed="R039" n="0310b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0156c0401">征云。何以故一念净信即获如是无量福德。以其 <lb ed="X" n="0156c05"/><lb ed="R039" n="0310b15"/>心契般若。妄执尽消。无复于五蕴等法执有我人 <lb ed="X" n="0156c06"/><lb ed="R039" n="0310b16"/>等相。亦无五蕴等法相。亦无无五蕴等非法相。</p><p xml:id="pX25p0156c0619" cb:place="inline">法 <lb ed="X" n="0156c07"/><lb ed="R039" n="0310b17"/>相者。自阴界入以至菩提涅槃。有名有相者皆是 <lb ed="X" n="0156c08"/><lb ed="R039" n="0310b18"/>也。非法相者。如说阴界入以至菩提涅槃皆不可 <lb ed="X" n="0156c09"/><lb ed="R039" n="0311a01"/>得者是也。</p><p xml:id="pX25p0156c0905" cb:place="inline">复征云。四相固不可有。法･非法相何亦 <lb ed="X" n="0156c10"/><lb ed="R039" n="0311a02"/>须无。以若心取相。即为著我人众生寿者也。若心 <lb ed="X" n="0156c11"/><lb ed="R039" n="0311a03"/>取相二句。总言法･非法相不可取。下乃别明之。谓 <lb ed="X" n="0156c12"/><lb ed="R039" n="0311a04"/>虽不认五蕴等法为我人众生寿者。但取有五蕴 <lb ed="X" n="0156c13"/><lb ed="R039" n="0311a05"/>等法。即是著我人众生寿者。</p><p xml:id="pX25p0156c1312" cb:place="inline">夫法皆有相。固可著。 <lb ed="X" n="0156c14"/><lb ed="R039" n="0311a06"/>至于非法。则无相可著。何亦须无。以非因相立相 <lb ed="X" n="0156c15"/><lb ed="R039" n="0311a07"/>去非存犹是著相。故亦须无也。此段旧多作三空 <lb ed="X" n="0156c16"/><lb ed="R039" n="0311a08"/>释之。愚意不然。以四相前<anchor xml:id="nkr_note_add_0156c1601" n="0156c1601"/><anchor xml:id="beg0156c1601" n="0156c1601"/>已<anchor xml:id="end0156c1601"/>深明。此但明法･非法 <lb ed="X" n="0156c17"/><lb ed="R039" n="0311a09"/>之不可取也。故下文紧接云。是故不应取法。不应 <lb ed="X" n="0156c18"/><lb ed="R039" n="0311a10"/>取非法。其旨益明矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0156c19"/><lb ed="R039" n="0311a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0156c1901">是故不应取法。不应取非法。以是義故。<persName>如来</persName>常说。汝 <lb ed="X" n="0156c20"/><lb ed="R039" n="0311a12"/>等比丘。知我说法。如筏喩者。法尙应捨。何况非法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0156c21"/><lb ed="R039" n="0311a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0156c2101">承上文谓法与非法俱不应取。以是義故。所以如 <lb ed="X" n="0156c22"/><lb ed="R039" n="0311a14"/>来尝说。我所说之法。直如筏焉。筏者。过河则用。到 <lb ed="X" n="0156c23"/><lb ed="R039" n="0311a15"/>岸则捨。不可常恋。<persName>如来</persName>说法。幷是方便建立。度诸 <lb ed="X" n="0156c24"/><lb ed="R039" n="0311a16"/>有情。非有真实。岂可执而不捨哉。</p><p xml:id="pX25p0156c2414" cb:place="inline">法尙应捨。何况 <pb ed="X" xml:id="X25.0482.0157a" n="0157a"/> <lb ed="X" n="0157a01"/><lb ed="R039" n="0311a17"/>非法者。谓说空只为度有。有河既度。空亦须空。有 <lb ed="X" n="0157a02"/><lb ed="R039" n="0311a18"/>尙须空。况空可不空乎。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0157a03"/><lb ed="R039" n="0311b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0157a0301">须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>得阿耨多罗三藐三菩提耶。 <lb ed="X" n="0157a04"/><lb ed="R039" n="0311b02"/><persName>如来</persName>有所说法耶。须菩提言。<persName>世尊</persName>如我解<persName>佛</persName>所说義。 <lb ed="X" n="0157a05"/><lb ed="R039" n="0311b03"/>无有定法名阿耨多罗三藐三菩提。亦无有定法。如 <lb ed="X" n="0157a06"/><lb ed="R039" n="0311b04"/>来可说。何以故。<persName>如来</persName>所说法。皆不可取･不可说･非法･ <lb ed="X" n="0157a07"/><lb ed="R039" n="0311b05"/>非非法。所以者何。一切圣贤皆以无为法而有差别。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0157a08"/><lb ed="R039" n="0311b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0157a0801">上言无法･无非法。<persName>佛</persName>又恐人疑<persName>佛</persName>尝得菩提。亦尝 <lb ed="X" n="0157a09"/><lb ed="R039" n="0311b07"/>说法。岂非有法可取可说也。故擧以问空生。空生 <lb ed="X" n="0157a10"/><lb ed="R039" n="0311b08"/>深达<persName>佛</persName>意。故便答言。无有定法名阿耨多罗三藐 <lb ed="X" n="0157a11"/><lb ed="R039" n="0311b09"/>三菩提。亦无有定法可说。无定法者。无一定实法 <lb ed="X" n="0157a12"/><lb ed="R039" n="0311b10"/>也。何以无一定实法。以<persName>如来</persName>所说之法。皆不可以 <lb ed="X" n="0157a13"/><lb ed="R039" n="0311b11"/>名相取。正闻时不闻也。皆不可以言语说。正说时 <lb ed="X" n="0157a14"/><lb ed="R039" n="0311b12"/>无说也。既不可取不可说。又岂有法与非法之可 <lb ed="X" n="0157a15"/><lb ed="R039" n="0311b13"/>言哉。</p><p xml:id="pX25p0157a1503" cb:place="inline">又征云。此法何以不可取･说。以是无为之法 <lb ed="X" n="0157a16"/><lb ed="R039" n="0311b14"/>故。无为法者。妙体渊寂。本无名相。不涉语言。離一 <lb ed="X" n="0157a17"/><lb ed="R039" n="0311b15"/>切分别･有为之法。乃一切圣贤之所同证。但于中 <lb ed="X" n="0157a18"/><lb ed="R039" n="0311b16"/>有浅深大小之别耳。</p><p xml:id="pX25p0157a1809" cb:place="inline">此经初恐人执相故破相。次 <lb ed="X" n="0157a19"/><lb ed="R039" n="0311b17"/>恐人执空故破空。有空俱空。始契实相。是谓无为 <lb ed="X" n="0157a20"/><lb ed="R039" n="0311b18"/>之法。而般若之義无馀蕴矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0157a21"/><lb ed="R039" n="0312a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0157a2101">须菩提。于意云何。若人满三千大千世界七宝以用 <lb ed="X" n="0157a22"/><lb ed="R039" n="0312a02"/>佈施。是人所得福德。寧为多不。须菩提言。甚多。<persName>世尊</persName>。 <lb ed="X" n="0157a23"/><lb ed="R039" n="0312a03"/>何以故。是福德即非福德性。是故<persName>如来</persName>说福德多。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0157a24"/><lb ed="R039" n="0312a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0157a2401">上言般若妙慧。直彻三空。顿证无为。则其福德寧 <pb ed="X" xml:id="X25.0482.0157b" n="0157b"/> <lb ed="X" n="0157b01"/><lb ed="R039" n="0312a05"/>有穷尽。故<persName>世尊</persName>擧宝施之福以显彼勝。</p><p xml:id="pX25p0157b0116" cb:place="inline">三千大千 <lb ed="X" n="0157b02"/><lb ed="R039" n="0312a06"/>者。千世界为小千。千小千为中千。千中千为大千。 <lb ed="X" n="0157b03"/><lb ed="R039" n="0312a07"/>同一成壞。</p><p xml:id="pX25p0157b0305" cb:place="inline">是福德即非福德性者。是福德无性乃 <lb ed="X" n="0157b04"/><lb ed="R039" n="0312a08"/>勝義空也。是故<persName>如来</persName>说福德多者。是于非福德而 <lb ed="X" n="0157b05"/><lb ed="R039" n="0312a09"/>说福德多。乃世俗有也。若执为实有。岂<persName>如来</persName>之意 <lb ed="X" n="0157b06"/><lb ed="R039" n="0312a10"/>哉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0157b07"/><lb ed="R039" n="0312a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0157b0701">若复有人。于此经中受持。乃至四句偈等。为他人说。 <lb ed="X" n="0157b08"/><lb ed="R039" n="0312a12"/>其福勝彼。何以故。须菩提。一切诸<persName>佛</persName>。及诸<persName>佛</persName>阿耨多 <lb ed="X" n="0157b09"/><lb ed="R039" n="0312a13"/>罗三藐三菩提法。皆从此经出。须菩提。所谓<persName>佛</persName>･法者。 <lb ed="X" n="0157b10"/><lb ed="R039" n="0312a14"/>即非<persName>佛</persName>･法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0157b11"/><lb ed="R039" n="0312a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0157b1101">大千宝施之福虽多。其实不足以言多。若复有人 <lb ed="X" n="0157b12"/><lb ed="R039" n="0312a16"/>于此经中。受持乃至四句偈等。为他人说。其福勝 <lb ed="X" n="0157b13"/><lb ed="R039" n="0312a17"/>彼。征云。何以故持说一偈。能勝于彼。以宝施虽多。 <lb ed="X" n="0157b14"/><lb ed="R039" n="0312a18"/>福终有漏。而此持经之功。乃能净除诸执。圆满极 <lb ed="X" n="0157b15"/><lb ed="R039" n="0312b01"/>果。是一切<persName>佛</persName>及一切<persName>佛</persName>所说之法皆从此经出也。</p> <lb ed="X" n="0157b16"/><lb ed="R039" n="0312b02"/><p xml:id="pX25p0157b1601"><persName>佛</persName>又恐人向<persName>佛</persName>法上住著。故随拂其迹云。所谓<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0157b17"/><lb ed="R039" n="0312b03"/>法者。即非<persName>佛</persName>法。约俗谛中。有迷悟染净凡圣。故说 <lb ed="X" n="0157b18"/><lb ed="R039" n="0312b04"/><persName>佛</persName>法从经而出。约真谛中。離于迷悟染净凡圣。安 <lb ed="X" n="0157b19"/><lb ed="R039" n="0312b05"/>得有<persName>佛</persName>法从经出也。</p><p xml:id="pX25p0157b1909" cb:place="inline">信力曰受。念力曰持。四句偈 <lb ed="X" n="0157b20"/><lb ed="R039" n="0312b06"/>者。从来议论纷然。各于经中取四句以当之。不知 <lb ed="X" n="0157b21"/><lb ed="R039" n="0312b07"/>上有乃至二字。乃是自多至少之意。谓于此经受 <lb ed="X" n="0157b22"/><lb ed="R039" n="0312b08"/>持演说。或全卷。或半卷或一分乃至或四句偈等 <lb ed="X" n="0157b23"/><lb ed="R039" n="0312b09"/>等字。总指上受持之者。又有以等字该後百千句 <lb ed="X" n="0157b24"/><lb ed="R039" n="0312b10"/>者非是。以经意原是自多至少。非自少至多也。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X25.0482.0157c" n="0157c"/> <lb ed="X" n="0157c01"/><lb ed="R039" n="0312b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0157c0101">须菩提。于意云何。须陀洹能作是念。我得须陀洹果 <lb ed="X" n="0157c02"/><lb ed="R039" n="0312b12"/>不。须菩提言。不也。<persName>世尊</persName>。何以故。须陀洹名为入流。而 <lb ed="X" n="0157c03"/><lb ed="R039" n="0312b13"/>无所入。不入色声香味触法。是名须陀洹。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0157c04"/><lb ed="R039" n="0312b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0157c0401">上言法不可取不可说。<persName>佛</persName>恐人疑声闻各取自果。 <lb ed="X" n="0157c05"/><lb ed="R039" n="0312b15"/>如证而说。岂非有取有说耶。乃擧以问空生。而空 <lb ed="X" n="0157c06"/><lb ed="R039" n="0312b16"/>生皆答言不也。又各为明其取本无取･说本无说 <lb ed="X" n="0157c07"/><lb ed="R039" n="0312b17"/>之意。声闻初果。断八十一使分别粗惑。名须陀洹。 <lb ed="X" n="0157c08"/><lb ed="R039" n="0312b18"/>华云入流。谓初入圣流也。非别实有所入。只由不 <lb ed="X" n="0157c09"/><lb ed="R039" n="0313a01"/>入六尘。不被六尘之所牵引。便名入流耳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0157c10"/><lb ed="R039" n="0313a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0157c1001">须菩提。于意云何。斯陀含能作是念。我得斯陀含果 <lb ed="X" n="0157c11"/><lb ed="R039" n="0313a03"/>不。须菩提言。不也。<persName>世尊</persName>。何以故。斯陀含名一往来。而 <lb ed="X" n="0157c12"/><lb ed="R039" n="0313a04"/>实无往来。是名斯陀含。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0157c13"/><lb ed="R039" n="0313a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0157c1301">声闻二果。断欲界六品思惑。名斯陀含。华云一来。 <lb ed="X" n="0157c14"/><lb ed="R039" n="0313a06"/>谓从此命终。一往天上。一来人间。便得阿那含。故 <lb ed="X" n="0157c15"/><lb ed="R039" n="0313a07"/>名一来。实无往来者。<anchor xml:id="nkr_note_add_0157c1501" n="0157c1501"/><anchor xml:id="beg0157c1501" n="0157c1501"/>已<anchor xml:id="end0157c1501"/>悟我空。谁为往来。虽不废 <lb ed="X" n="0157c16"/><lb ed="R039" n="0313a08"/>往来。但不计往来者耳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0157c17"/><lb ed="R039" n="0313a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0157c1701">须菩提。于意云何。阿那含能作是念。我得阿那含果 <lb ed="X" n="0157c18"/><lb ed="R039" n="0313a10"/>不。须菩提言。不也。<persName>世尊</persName>。何以故。阿那含名为不来。而 <lb ed="X" n="0157c19"/><lb ed="R039" n="0313a11"/>实无不来。是故名阿那含。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0157c20"/><lb ed="R039" n="0313a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0157c2001">声闻三果。断欲界九品思惑。名阿那含。华云不来。 <lb ed="X" n="0157c21"/><lb ed="R039" n="0313a13"/>谓从此命终。往生天上。不来下界受生。故名不来。 <lb ed="X" n="0157c22"/><lb ed="R039" n="0313a14"/>而实无不来者。既<anchor xml:id="nkr_note_add_0157c2201" n="0157c2201"/><anchor xml:id="beg0157c2201" n="0157c2201"/>已<anchor xml:id="end0157c2201"/>无我。谁为不来。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0157c23"/><lb ed="R039" n="0313a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0157c2301">须菩提。于意云何。阿罗汉能作是念。我得阿罗汉道 <lb ed="X" n="0157c24"/><lb ed="R039" n="0313a16"/>不。须菩提言。不也。<persName>世尊</persName>。何以故。实无有法名阿罗汉。 <pb ed="X" xml:id="X25.0482.0158a" n="0158a"/> <lb ed="X" n="0158a01"/><lb ed="R039" n="0313a17"/><persName>世尊</persName>。若阿罗汉作是念。我得阿罗汉道。即为著我人 <lb ed="X" n="0158a02"/><lb ed="R039" n="0313a18"/>众生寿者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0158a03"/><lb ed="R039" n="0313b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0158a0301">声闻四果。断上二界七十二品思惑尽。名阿罗汉。 <lb ed="X" n="0158a04"/><lb ed="R039" n="0313b02"/>阿罗汉有三義。一无贼。以见思烦恼尽故。二不生。 <lb ed="X" n="0158a05"/><lb ed="R039" n="0313b03"/>以断分段生死。不受後有故。三<persName>应供</persName>。以堪受人天 <lb ed="X" n="0158a06"/><lb ed="R039" n="0313b04"/>大供养故。实无有法者。实无所得也。若有一念得 <lb ed="X" n="0158a07"/><lb ed="R039" n="0313b05"/>果之心。即著我人等相。又岂能得证乎。此四果中 <lb ed="X" n="0158a08"/><lb ed="R039" n="0313b06"/>唯阿罗汉独名得道。以馀三果未能全得其道故 <lb ed="X" n="0158a09"/><lb ed="R039" n="0313b07"/>也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0158a10"/><lb ed="R039" n="0313b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0158a1001"><persName>世尊</persName>。<persName>佛</persName>说我得无诤三昧人中最为第一。是離欲阿 <lb ed="X" n="0158a11"/><lb ed="R039" n="0313b09"/>罗汉。<persName>世尊</persName>。我不作是念。我是離欲阿罗汉。<persName>世尊</persName>。我若 <lb ed="X" n="0158a12"/><lb ed="R039" n="0313b10"/>作是念。我得阿罗汉道。<persName>世尊</persName>则不说须菩提是乐阿 <lb ed="X" n="0158a13"/><lb ed="R039" n="0313b11"/>兰那行者。以须菩提实无所行。而名须菩提是乐阿 <lb ed="X" n="0158a14"/><lb ed="R039" n="0313b12"/>兰那行。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0158a15"/><lb ed="R039" n="0313b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0158a1501">前<persName>佛</persName>问四果。空生俱云不得。此复引<anchor xml:id="nkr_note_add_0158a1501" n="0158a1501"/><anchor xml:id="beg0158a1501" n="0158a1501"/>己<anchor xml:id="end0158a1501"/>以证之。<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0158a16"/><lb ed="R039" n="0313b14"/>说得无诤三昧者。以其解空。则彼我俱忘。能不恼 <lb ed="X" n="0158a17"/><lb ed="R039" n="0313b15"/>众生。亦能令众生不起烦恼故也。又云人中最为 <lb ed="X" n="0158a18"/><lb ed="R039" n="0313b16"/>第一者。以人中四相未除。故皆有诤。今既无诤。是 <lb ed="X" n="0158a19"/><lb ed="R039" n="0313b17"/>人中最为第一也。離欲者。三界贪心俱名为欲。今 <lb ed="X" n="0158a20"/><lb ed="R039" n="0313b18"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0158a2001" n="0158a2001"/><anchor xml:id="beg0158a2001" n="0158a2001"/>已<anchor xml:id="end0158a2001"/>尽灭。方成阿罗汉也。我不作是念下。释<persName>佛</persName>赞之 <lb ed="X" n="0158a21"/><lb ed="R039" n="0314a01"/>意。以其无我也。阿兰那。此云寂静。言我得阿罗汉 <lb ed="X" n="0158a22"/><lb ed="R039" n="0314a02"/>道。则四相未忘。烦恼纷起。岂成寂静之行。实无所 <lb ed="X" n="0158a23"/><lb ed="R039" n="0314a03"/>行者。谓我相既空。则虽有所行而实无所行。是为 <lb ed="X" n="0158a24"/><lb ed="R039" n="0314a04"/>寂静之行也。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X25.0482.0158b" n="0158b"/> <lb ed="X" n="0158b01"/><lb ed="R039" n="0314a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0158b0101"><persName>佛</persName>告须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>昔在燃灯<persName>佛</persName>所。于法有 <lb ed="X" n="0158b02"/><lb ed="R039" n="0314a06"/>所得不。不也<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>在燃灯<persName>佛</persName>所。于法实无所得。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0158b03"/><lb ed="R039" n="0314a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0158b0301">前明四果俱无所得。<persName>佛</persName>又恐人疑<persName>佛</persName>于燃灯受法。 <lb ed="X" n="0158b04"/><lb ed="R039" n="0314a08"/>岂非有取有说。故擧以问空生。空生言法实无所 <lb ed="X" n="0158b05"/><lb ed="R039" n="0314a09"/>得者。以燃灯所说。释迦所闻。是以无分别智契无 <lb ed="X" n="0158b06"/><lb ed="R039" n="0314a10"/>分别理。智与理冥。境与神会。岂有取说之朕哉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0158b07"/><lb ed="R039" n="0314a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0158b0701">须菩提。于意云何。菩萨莊严<persName>佛</persName>土不。不也。<persName>世尊</persName>。何以 <lb ed="X" n="0158b08"/><lb ed="R039" n="0314a12"/>故。莊严<persName>佛</persName>土者。即非莊严。是名莊严。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0158b09"/><lb ed="R039" n="0314a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0158b0901"><persName>佛</persName>又恐人疑菩萨莊严<persName>佛</persName>土。岂非有取耶。故擧以 <lb ed="X" n="0158b10"/><lb ed="R039" n="0314a14"/>问空生。<persName>佛</persName>土者。成<persName>佛</persName>时所得报土也。莊严者。谓<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0158b11"/><lb ed="R039" n="0314a15"/>土中种种莊严。皆由菩萨万行所致也。空生答意。 <lb ed="X" n="0158b12"/><lb ed="R039" n="0314a16"/>谓菩萨具六度万行。莊严<persName>佛</persName>土而心无所著。行而 <lb ed="X" n="0158b13"/><lb ed="R039" n="0314a17"/>无行。能严所严。俱不可得。即莊严而非莊严。是名 <lb ed="X" n="0158b14"/><lb ed="R039" n="0314a18"/>之为莊严<persName>佛</persName>土耳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0158b15"/><lb ed="R039" n="0314b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0158b1501">是故须菩提。诸菩萨摩诃萨应如是生淸净心。不应 <lb ed="X" n="0158b16"/><lb ed="R039" n="0314b02"/>住色生心。不应住声香味触法生心。应无所住而生 <lb ed="X" n="0158b17"/><lb ed="R039" n="0314b03"/>其心。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0158b18"/><lb ed="R039" n="0314b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0158b1801">承上文言非严而严者。应生淸净心也。所谓生淸 <lb ed="X" n="0158b19"/><lb ed="R039" n="0314b05"/>净心者。不应住六尘之境生心。宜生无所住之心 <lb ed="X" n="0158b20"/><lb ed="R039" n="0314b06"/>也。生无所住之心。则行而无行。是之谓严而非严 <lb ed="X" n="0158b21"/><lb ed="R039" n="0314b07"/>也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0158b22"/><lb ed="R039" n="0314b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0158b2201">须菩提。譬如有人。身如<name role="" type="person">须弥山</name>王。于意云何。是身为 <lb ed="X" n="0158b23"/><lb ed="R039" n="0314b09"/>大不。须菩提言。甚大。<persName>世尊</persName>。何以故。<persName>佛</persName>说非身。是名大 <lb ed="X" n="0158b24"/><lb ed="R039" n="0314b10"/>身。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X25.0482.0158c" n="0158c"/> <lb ed="X" n="0158c01"/><lb ed="R039" n="0314b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0158c0101"><persName>佛</persName>又恐人疑<persName>如来</persName>受得报身。岂非有取。故擧以问 <lb ed="X" n="0158c02"/><lb ed="R039" n="0314b12"/>空生。空生亦答言甚大。又自释曰。若约真谛则报 <lb ed="X" n="0158c03"/><lb ed="R039" n="0314b13"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0158c0301" n="0158c0301"/><anchor xml:id="beg0158c0301" n="0158c0301"/>身<anchor xml:id="end0158c0301"/>是空。本非身也。又名之为大身者。乃依俗谛说 <lb ed="X" n="0158c04"/><lb ed="R039" n="0314b14"/>耳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0158c05"/><lb ed="R039" n="0314b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0158c0501">须菩提。如恒河中所有沙数。如是沙等恒河。于意云 <lb ed="X" n="0158c06"/><lb ed="R039" n="0314b16"/>何。是诸恒河沙寧为多不。须菩提言。甚多。<persName>世尊</persName>。但诸 <lb ed="X" n="0158c07"/><lb ed="R039" n="0314b17"/>恒河尙多无数。何况其沙。须菩提。我今实言告汝。若 <lb ed="X" n="0158c08"/><lb ed="R039" n="0314b18"/>有善男子･善女人。以七宝满尔所恒河沙数三千大 <lb ed="X" n="0158c09"/><lb ed="R039" n="0315a01"/>千世界。以用佈施。得福多否。须菩提言。甚多。<persName>世尊</persName>。<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0158c10"/><lb ed="R039" n="0315a02"/>告须菩提。若善男子･善女人。于此经中。乃至受持四 <lb ed="X" n="0158c11"/><lb ed="R039" n="0315a03"/>句偈等。为他人说。而此福德勝前福德。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0158c12"/><lb ed="R039" n="0315a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0158c1201">此挍量显勝也。恒河者。周四十里。金沙混流。其细 <lb ed="X" n="0158c13"/><lb ed="R039" n="0315a05"/>如面。<persName>佛</persName>精舍近此。故以为喩。初谓一恒河之沙。一 <lb ed="X" n="0158c14"/><lb ed="R039" n="0315a06"/>沙计一恒河。尙多无数。况有如是诸恒河之沙。寧 <lb ed="X" n="0158c15"/><lb ed="R039" n="0315a07"/>有计量。又以诸恒河之沙。一沙计一大千世界。悉 <lb ed="X" n="0158c16"/><lb ed="R039" n="0315a08"/>将七宝充满其中。以用佈施。则世界无尽。七宝无 <lb ed="X" n="0158c17"/><lb ed="R039" n="0315a09"/>尽。其功德之多为何如。然持经功德。实勝于彼。以 <lb ed="X" n="0158c18"/><lb ed="R039" n="0315a10"/>宝施虽多。而四相未忘。但得人天福报。持经功德。 <lb ed="X" n="0158c19"/><lb ed="R039" n="0315a11"/>乃能人法双空。直成无上菩提。非宝施者所可同 <lb ed="X" n="0158c20"/><lb ed="R039" n="0315a12"/>日而语也。此中挍量比前尤勝。前但言一三千界 <lb ed="X" n="0158c21"/><lb ed="R039" n="0315a13"/>宝施。此乃说无量三千界宝施。以此文说四果无 <lb ed="X" n="0158c22"/><lb ed="R039" n="0315a14"/>心。释迦无得。严净国土不严而严。修证<persName>佛</persName>身无证 <lb ed="X" n="0158c23"/><lb ed="R039" n="0315a15"/>而证。非前文之所及。故挍量复勝于前也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0158c24"/><lb ed="R039" n="0315a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0158c2401">复次。须菩提。随说是经。乃至四句偈等。当知此处。一 <pb ed="X" xml:id="X25.0482.0159a" n="0159a"/> <lb ed="X" n="0159a01"/><lb ed="R039" n="0315a17"/>切世间･天･人･阿修罗。皆<persName>应供</persName>养。如<persName>佛</persName>塔庙。何况有人 <lb ed="X" n="0159a02"/><lb ed="R039" n="0315a18"/>尽能受持读诵。须菩提。当知是人成就最上第一希 <lb ed="X" n="0159a03"/><lb ed="R039" n="0315b01"/>有之法。若是经典所在之处。则为有<persName>佛</persName>。若尊重弟子。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0159a04"/><lb ed="R039" n="0315b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0159a0401">此明经功之勝也。塔者。梵语窣堵波。此云高显。谓 <lb ed="X" n="0159a05"/><lb ed="R039" n="0315b03"/>摩雲矗汉。俾远近见者生福也。庙者。貌也。谓堂中 <lb ed="X" n="0159a06"/><lb ed="R039" n="0315b04"/>安<persName>佛</persName>形貌也。意云持说四句偈之处。尙有一切天 <lb ed="X" n="0159a07"/><lb ed="R039" n="0315b05"/>人等供养。如<persName>佛</persName>塔庙。何况有人尽能受持读诵全 <lb ed="X" n="0159a08"/><lb ed="R039" n="0315b06"/>经者乎。有人则非止是处也。受持全经则非止是 <lb ed="X" n="0159a09"/><lb ed="R039" n="0315b07"/>一偈也。当知是人成就最上第一稀有之法。最上 <lb ed="X" n="0159a10"/><lb ed="R039" n="0315b08"/>者。直趣无上菩提也。第一者。迥超诸乘也。稀有者。 <lb ed="X" n="0159a11"/><lb ed="R039" n="0315b09"/>世间无比也。受持此经者其得福如是。即无人受 <lb ed="X" n="0159a12"/><lb ed="R039" n="0315b10"/>持。但是经典所在之处。亦为有<persName>佛</persName>及弟子。以经诠 <lb ed="X" n="0159a13"/><lb ed="R039" n="0315b11"/>法身。依法则有报化。既有三身之<persName>佛</persName>。必有贤圣弟 <lb ed="X" n="0159a14"/><lb ed="R039" n="0315b12"/>子。是经典在处。三宝恒存。其为人天等供养。又何 <lb ed="X" n="0159a15"/><lb ed="R039" n="0315b13"/>疑乎。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0159a16"/><lb ed="R039" n="0315b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0159a1601">尔时。须菩提白<persName>佛</persName>言。<persName>世尊</persName>。当何名此经。我等云何奉 <lb ed="X" n="0159a17"/><lb ed="R039" n="0315b15"/>持。<persName>佛</persName>告须菩提。是经名为金刚般若波罗蜜。以是名 <lb ed="X" n="0159a18"/><lb ed="R039" n="0315b16"/>字。汝当奉持。所以者何。须菩提。<persName>佛</persName>说般若波罗蜜。即 <lb ed="X" n="0159a19"/><lb ed="R039" n="0315b17"/>非般若波罗蜜。是名般若波罗蜜。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0159a20"/><lb ed="R039" n="0315b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0159a2001">空生闻受持此经功德之大。故请得其名而受持 <lb ed="X" n="0159a21"/><lb ed="R039" n="0316a01"/>之。金刚有坚利之義。般若之体用如之。波罗蜜则 <lb ed="X" n="0159a22"/><lb ed="R039" n="0316a02"/>是以般若之力。度诸苦厄也。所以立此名者何须 <lb ed="X" n="0159a23"/><lb ed="R039" n="0316a03"/>知。立名所以表实。不可执名而丧实。即此名非此 <lb ed="X" n="0159a24"/><lb ed="R039" n="0316a04"/>名。以名字性空。了无可得。此即其实義也。又曰是 <pb ed="X" xml:id="X25.0482.0159b" n="0159b"/> <lb ed="X" n="0159b01"/><lb ed="R039" n="0316a05"/>此名者。则借名以显之耳。当如是而奉持之。是之 <lb ed="X" n="0159b02"/><lb ed="R039" n="0316a06"/>谓善奉持者也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0159b03"/><lb ed="R039" n="0316a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0159b0301">须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>有所说法不。须菩提白<persName>佛</persName>言。 <lb ed="X" n="0159b04"/><lb ed="R039" n="0316a08"/><persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>无所说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0159b05"/><lb ed="R039" n="0316a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0159b0501"><persName>佛</persName>既立此经名。恐人疑<persName>佛</persName>果有法可说。故擧以问 <lb ed="X" n="0159b06"/><lb ed="R039" n="0316a10"/>空生。空生答言。<persName>如来</persName>无所说者。以真如绝待。至理 <lb ed="X" n="0159b07"/><lb ed="R039" n="0316a11"/>无言。凡有所说。性本空寂。是有说而实无所说也。 <lb ed="X" n="0159b08"/><lb ed="R039" n="0316a12"/>下文历擧说微尘･说世界･说三十二相･皆明无所 <lb ed="X" n="0159b09"/><lb ed="R039" n="0316a13"/>说之旨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0159b10"/><lb ed="R039" n="0316a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0159b1001">须菩提。于意云何。三千大千世界所有微尘是为多 <lb ed="X" n="0159b11"/><lb ed="R039" n="0316a15"/>不。须菩提言。甚多。<persName>世尊</persName>。须菩提。诸微尘。<persName>如来</persName>说非微 <lb ed="X" n="0159b12"/><lb ed="R039" n="0316a16"/>尘。是名微尘。<persName>如来</persName>说。世界。非世界。是名世界。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0159b13"/><lb ed="R039" n="0316a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0159b1301">法相之中。多莫多于微尘。大莫大于世界。而微尘 <lb ed="X" n="0159b14"/><lb ed="R039" n="0316a18"/>无实性。世界亦无实性。故说微尘非微尘。世界非 <lb ed="X" n="0159b15"/><lb ed="R039" n="0316b01"/>世界。但以其由妄缘所成。故名微尘世界耳。夫微 <lb ed="X" n="0159b16"/><lb ed="R039" n="0316b02"/>尘･世界。尙皆非有。则<persName>佛</persName>之所说。岂有实哉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0159b17"/><lb ed="R039" n="0316b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0159b1701">须菩提。于意云何。可以三十二相见<persName>如来</persName>不。不也。世 <lb ed="X" n="0159b18"/><lb ed="R039" n="0316b04"/>尊不可以三十二相得见<persName>如来</persName>。何以故。<persName>如来</persName>说三十 <lb ed="X" n="0159b19"/><lb ed="R039" n="0316b05"/>二相即是非相。是名三十二相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0159b20"/><lb ed="R039" n="0316b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0159b2001"><persName>佛</persName>恐人疑前说微尘世界乃是无情。故可云无实 <lb ed="X" n="0159b21"/><lb ed="R039" n="0316b07"/>性。若<persName>佛</persName>身有情。何可言无。故擧以问空生。空生答 <lb ed="X" n="0159b22"/><lb ed="R039" n="0316b08"/>言。不可以三十二相见<persName>如来</persName>。以三十二相乃是依 <lb ed="X" n="0159b23"/><lb ed="R039" n="0316b09"/>他所成。亦无自性。故曰即是非相。但以非相之相。 <lb ed="X" n="0159b24"/><lb ed="R039" n="0316b10"/>名为三十二相耳。夫<persName>佛</persName>身尙非有。则<persName>佛</persName>之所说。岂 <pb ed="X" xml:id="X25.0482.0159c" n="0159c"/> <lb ed="X" n="0159c01"/><lb ed="R039" n="0316b11"/>有实哉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0159c02"/><lb ed="R039" n="0316b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0159c0201">须菩提。若善男子･善女人。以恒河沙等身命佈施。若 <lb ed="X" n="0159c03"/><lb ed="R039" n="0316b13"/>复有人。于此经中。乃至受持四句偈等。为他人说。其 <lb ed="X" n="0159c04"/><lb ed="R039" n="0316b14"/>福甚多。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0159c05"/><lb ed="R039" n="0316b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0159c0501">此以身命挍量。倍显经勝也。<persName>佛</persName>恐人闻宝施不及 <lb ed="X" n="0159c06"/><lb ed="R039" n="0316b16"/>持说。以是身外之财。若终身命佈施。必勝持说。故 <lb ed="X" n="0159c07"/><lb ed="R039" n="0316b17"/>复有斯挍量。谓捨命虽勝于宝施。而持说复勝于 <lb ed="X" n="0159c08"/><lb ed="R039" n="0316b18"/>捨命。以捨命亦是有为之因。止得有漏之果。讵能 <lb ed="X" n="0159c09"/><lb ed="R039" n="0317a01"/>与般若较其万一哉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0159c10"/><lb ed="R039" n="0317a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0159c1001">尔时。须菩提闻说是经。深解義趣。涕泪悲泣。而白<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0159c11"/><lb ed="R039" n="0317a03"/>言。稀有。<persName>世尊</persName>。<persName>佛</persName>说如是甚深经典。我从昔来所得慧 <lb ed="X" n="0159c12"/><lb ed="R039" n="0317a04"/>眼。未曾得闻如是之经。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0159c13"/><lb ed="R039" n="0317a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0159c1301">空生至此。疑惑<anchor xml:id="nkr_note_add_0159c1301" n="0159c1301"/><anchor xml:id="beg0159c1301" n="0159c1301"/>已<anchor xml:id="end0159c1301"/>除。理解<anchor xml:id="nkr_note_add_0159c1302" n="0159c1302"/><anchor xml:id="beg0159c1302" n="0159c1302"/>已<anchor xml:id="end0159c1302"/>廓。乃自述其所悟也。 <lb ed="X" n="0159c14"/><lb ed="R039" n="0317a06"/>涕泪悲泣者。自伤値遇之晚。慧眼者。声闻所证能 <lb ed="X" n="0159c15"/><lb ed="R039" n="0317a07"/>照真理者也。未了中道实相。故曰昔所未闻。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0159c16"/><lb ed="R039" n="0317a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0159c1601"><persName>世尊</persName>。若复有人得闻是经。信心淸净。则生实相。当知 <lb ed="X" n="0159c17"/><lb ed="R039" n="0317a09"/>是人。成就第一稀有功德。<persName>世尊</persName>。是实相者。即是非相。 <lb ed="X" n="0159c18"/><lb ed="R039" n="0317a10"/>是故<persName>如来</persName>说名实相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0159c19"/><lb ed="R039" n="0317a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0159c1901">此明经能生实相。正今始得闻者也。信心淸净者。 <lb ed="X" n="0159c20"/><lb ed="R039" n="0317a12"/>无诸染著也。实相者。真空之体实相。而曰生者。以 <lb ed="X" n="0159c21"/><lb ed="R039" n="0317a13"/>二执既空。则中道显发。权名曰生。乃第一稀有功 <lb ed="X" n="0159c22"/><lb ed="R039" n="0317a14"/>德也。空生复恐人闻实相之名。遽生实相之想。良 <lb ed="X" n="0159c23"/><lb ed="R039" n="0317a15"/>以实相无相。唯证相应。纔起分别即乖实相。故曰。 <lb ed="X" n="0159c24"/><lb ed="R039" n="0317a16"/>是实相。非实相。但依俗谛立假名耳。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X25.0482.0160a" n="0160a"/> <lb ed="X" n="0160a01"/><lb ed="R039" n="0317a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0160a0101"><persName>世尊</persName>。我今得闻如是经典。信解受持不足为难。若当 <lb ed="X" n="0160a02"/><lb ed="R039" n="0317a18"/>来世。後五百岁。其有众生。得闻是经。信解受持。是人 <lb ed="X" n="0160a03"/><lb ed="R039" n="0317b01"/>即为第一稀有。何以故。此人无我相无人相无众生 <lb ed="X" n="0160a04"/><lb ed="R039" n="0317b02"/>相无寿者相。所以者何。我相即是非相。人相･众生相･ <lb ed="X" n="0160a05"/><lb ed="R039" n="0317b03"/>寿者相即是非相。何以故。離一切相。即名诸<persName>佛</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0160a06"/><lb ed="R039" n="0317b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0160a0601">空生自<anchor xml:id="nkr_note_add_0160a0601" n="0160a0601"/><anchor xml:id="beg0160a0601" n="0160a0601"/>己<anchor xml:id="end0160a0601"/>领悟。复虑後五百岁。信解受持者难得 <lb ed="X" n="0160a07"/><lb ed="R039" n="0317b05"/>其人。何以难得其人。以其深达空理。无我人等相 <lb ed="X" n="0160a08"/><lb ed="R039" n="0317b06"/>也。所以无我人等相者何。非四相元有而不执。乃 <lb ed="X" n="0160a09"/><lb ed="R039" n="0317b07"/>四相本非相也。何以故四相本非相。以诸<persName>佛</persName>觉体 <lb ed="X" n="0160a10"/><lb ed="R039" n="0317b08"/>本離诸相也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0160a11"/><lb ed="R039" n="0317b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0160a1101"><persName>佛</persName>告须菩提。如是。如是。若复有人。得闻是经。不惊･不 <lb ed="X" n="0160a12"/><lb ed="R039" n="0317b10"/>怖･不畏。当知是人甚为稀有。何以故。须菩提。<persName>如来</persName>说。 <lb ed="X" n="0160a13"/><lb ed="R039" n="0317b11"/>第一波罗蜜即非第一波罗蜜。是名第一波罗蜜。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0160a14"/><lb ed="R039" n="0317b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0160a1401">从前稀有<persName>世尊</persName>至即名诸<persName>佛</persName>。皆空生自述之辞。故 <lb ed="X" n="0160a15"/><lb ed="R039" n="0317b13"/><persName>佛</persName>印之曰如是如是。若复有人下。亦是牒空生之 <lb ed="X" n="0160a16"/><lb ed="R039" n="0317b14"/>语而印其果为稀有也。惊谓愕然惊怪。怖谓进退 <lb ed="X" n="0160a17"/><lb ed="R039" n="0317b15"/>慞惶畏谓一向恐惧。意谓此经之理最极微妙。非 <lb ed="X" n="0160a18"/><lb ed="R039" n="0317b16"/>器莫盛。苟能一肩担荷。蓦直向前。其人甚为稀有。 <lb ed="X" n="0160a19"/><lb ed="R039" n="0317b17"/>何以如是稀有。以诸波罗蜜中。是第一波罗蜜故 <lb ed="X" n="0160a20"/><lb ed="R039" n="0317b18"/>也。波罗蜜有六。前五若无般若。即是有为。不能到 <lb ed="X" n="0160a21"/><lb ed="R039" n="0318a01"/>彼岸。若有般若。即成妙行。方能到彼岸。故般若为 <lb ed="X" n="0160a22"/><lb ed="R039" n="0318a02"/>第一。言第一即非第一者。以般若空寂。岂有第一 <lb ed="X" n="0160a23"/><lb ed="R039" n="0318a03"/>可名。但依世俗。立此名耳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0160a24"/><lb ed="R039" n="0318a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0160a2401">须菩提。忍辱波罗蜜。<persName>如来</persName>说非忍辱波罗蜜。何以故。 <pb ed="X" xml:id="X25.0482.0160b" n="0160b"/> <lb ed="X" n="0160b01"/><lb ed="R039" n="0318a05"/>须菩提。如我昔为歌利王割截身体。我于尔时。无我 <lb ed="X" n="0160b02"/><lb ed="R039" n="0318a06"/>相･无人相･无众生相･无寿者相。何以故。我于往昔节 <lb ed="X" n="0160b03"/><lb ed="R039" n="0318a07"/>节肢解时。若有我相･人相･众生相･寿者相。应生嗔恨。 <lb ed="X" n="0160b04"/><lb ed="R039" n="0318a08"/>须菩提。又念过去于五百世作忍辱仙人。于尔所世。 <lb ed="X" n="0160b05"/><lb ed="R039" n="0318a09"/>无我相･无人相･无众生相･无寿者相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0160b06"/><lb ed="R039" n="0318a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0160b0601">此明忍度。必须般若。以见般若之为第一也。安耐 <lb ed="X" n="0160b07"/><lb ed="R039" n="0318a11"/>为忍。加毁为辱。勝義谛中。元无我人。谁加谁忍。故 <lb ed="X" n="0160b08"/><lb ed="R039" n="0318a12"/>云非忍辱复引歌利之事以释之。歌利此云极恶。 <lb ed="X" n="0160b09"/><lb ed="R039" n="0318a13"/><persName>佛</persName>昔作仙。山中修道。王同妃出猎。疲倦而寝。妃共 <lb ed="X" n="0160b10"/><lb ed="R039" n="0318a14"/>礼仙。王起问仙得四果不。皆云不得。王怒割截身 <lb ed="X" n="0160b11"/><lb ed="R039" n="0318a15"/>体。天怒雨石。王惧忏悔。仙曰。我本无嗔。王曰。何知 <lb ed="X" n="0160b12"/><lb ed="R039" n="0318a16"/>无嗔。仙誓曰。我若无嗔。身即平复。发誓<anchor xml:id="nkr_note_add_0160b1201" n="0160b1201"/><anchor xml:id="beg0160b1201" n="0160b1201"/>已<anchor xml:id="end0160b1201"/>。身果平 <lb ed="X" n="0160b13"/><lb ed="R039" n="0318a17"/>复。良由无四相故。非忍而忍也。复引过去五百世 <lb ed="X" n="0160b14"/><lb ed="R039" n="0318a18"/>者。以明既证无相。则非特暂时可忍。五百生皆如 <lb ed="X" n="0160b15"/><lb ed="R039" n="0318b01"/>是也。是知未得般若。则有辱可忍。终滞苦果。若得 <lb ed="X" n="0160b16"/><lb ed="R039" n="0318b02"/>般若。则无辱可忍。直到彼岸。谓般若为第一波罗 <lb ed="X" n="0160b17"/><lb ed="R039" n="0318b03"/>蜜。不亦宜乎。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0160b18"/><lb ed="R039" n="0318b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0160b1801">是故须菩提。菩萨应離一切相。发阿耨多罗三藐三 <lb ed="X" n="0160b19"/><lb ed="R039" n="0318b05"/>菩提心。不应住色生心。不应住声香味触法生心。应 <lb ed="X" n="0160b20"/><lb ed="R039" n="0318b06"/>生无所住心。若心有住。则为非住。是故<persName>佛</persName>说。菩萨心 <lb ed="X" n="0160b21"/><lb ed="R039" n="0318b07"/>不应住色佈施。须菩提。菩萨为利益一切众生。应如 <lb ed="X" n="0160b22"/><lb ed="R039" n="0318b08"/>是佈施。<persName>如来</persName>说。一切诸相。即是非相。又说。一切众生。 <lb ed="X" n="0160b23"/><lb ed="R039" n="0318b09"/>即非众生。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0160b24"/><lb ed="R039" n="0318b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0160b2401">承上文言忍辱必须无相。故劝離相发心。所以離 <pb ed="X" xml:id="X25.0482.0160c" n="0160c"/> <lb ed="X" n="0160c01"/><lb ed="R039" n="0318b11"/>相者。不应住六尘境上生心。应生无所住之心。何 <lb ed="X" n="0160c02"/><lb ed="R039" n="0318b12"/>者。若心有住。则非所应住。是故<persName>佛</persName>前说菩萨不应 <lb ed="X" n="0160c03"/><lb ed="R039" n="0318b13"/>住色佈施。以菩萨为利益众生而行佈施。若不離 <lb ed="X" n="0160c04"/><lb ed="R039" n="0318b14"/>相。见有众生。则滞于有为生灭。非菩萨行。故应離 <lb ed="X" n="0160c05"/><lb ed="R039" n="0318b15"/>也。然此非谓相实有而離之。以相本自空。相即非 <lb ed="X" n="0160c06"/><lb ed="R039" n="0318b16"/>相也。相既非相。则一切众生。即非众生。何有相之 <lb ed="X" n="0160c07"/><lb ed="R039" n="0318b17"/>可離哉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0160c08"/><lb ed="R039" n="0318b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0160c0801">须菩提。<persName>如来</persName>是真语者･实语者･如语者･不诳语者･不 <lb ed="X" n="0160c09"/><lb ed="R039" n="0319a01"/>异语者。须菩提。<persName>如来</persName>所得法。此法无实无虚。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0160c10"/><lb ed="R039" n="0319a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0160c1001">上文劝離相发心。众遂疑诸相固虚。菩提必有实 <lb ed="X" n="0160c11"/><lb ed="R039" n="0319a03"/>体。今但離相。则是无体。无体岂能成菩提乎。故众 <lb ed="X" n="0160c12"/><lb ed="R039" n="0319a04"/>疑而不能信。<persName>佛</persName>乃以五语谕之。劝其信也。真语者。 <lb ed="X" n="0160c13"/><lb ed="R039" n="0319a05"/>言其理真而不妄也。实语者。言其事实而非虚也。 <lb ed="X" n="0160c14"/><lb ed="R039" n="0319a06"/>如语者。言其事理俱如。显实相也。不诳语者。言<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0160c15"/><lb ed="R039" n="0319a07"/>以上三语说法。决无欺诳也。不异语者。言其前後 <lb ed="X" n="0160c16"/><lb ed="R039" n="0319a08"/>所说。无有变异也。五语如此。可不信哉。彼不信者。 <lb ed="X" n="0160c17"/><lb ed="R039" n="0319a09"/>以其不解<persName>如来</persName>意而执虚执实故也。岂知<persName>如来</persName>所 <lb ed="X" n="0160c18"/><lb ed="R039" n="0319a10"/>得之法。不可以妄见分别。此法本无实无虚乎。所 <lb ed="X" n="0160c19"/><lb ed="R039" n="0319a11"/>得法。指菩提也。性本空寂。非实也。体本自如。非虚 <lb ed="X" n="0160c20"/><lb ed="R039" n="0319a12"/>也。今欲执菩提为实。而疑其无体。安知<persName>如来</persName>之法 <lb ed="X" n="0160c21"/><lb ed="R039" n="0319a13"/>哉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0160c22"/><lb ed="R039" n="0319a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0160c2201">须菩提。若菩萨心住于法而行佈施。如人入暗。即无 <lb ed="X" n="0160c23"/><lb ed="R039" n="0319a15"/>所见。若菩萨心不住法而行佈施。如人有目。日光明 <lb ed="X" n="0160c24"/><lb ed="R039" n="0319a16"/>照。见种种色。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X25.0482.0161a" n="0161a"/> <lb ed="X" n="0161a01"/><lb ed="R039" n="0319a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0161a0101">前言<persName>如来</persName>之法无实无虚。然欲证此法。必以離相 <lb ed="X" n="0161a02"/><lb ed="R039" n="0319a18"/>为方便。目喩人心。入暗喩为相所惑。入明喩不为 <lb ed="X" n="0161a03"/><lb ed="R039" n="0319b01"/>相所惑。空喩实相。种种色喩性德也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0161a04"/><lb ed="R039" n="0319b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0161a0401">须菩提。当来之世。若有善男子･善女人。能于此经受 <lb ed="X" n="0161a05"/><lb ed="R039" n="0319b03"/>持读诵。则为<persName>如来</persName>以<persName>佛</persName>智慧。悉知是人。悉见是人。皆 <lb ed="X" n="0161a06"/><lb ed="R039" n="0319b04"/>得成就无量无边功德。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0161a07"/><lb ed="R039" n="0319b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0161a0701">此下赞经功德。凡有五重。今总标也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0161a08"/><lb ed="R039" n="0319b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0161a0801">须菩提。若有善男子･善女人。初日分以恒河沙等身 <lb ed="X" n="0161a09"/><lb ed="R039" n="0319b07"/>佈施。中日分复以恒河沙等身佈施。後日分亦以恒 <lb ed="X" n="0161a10"/><lb ed="R039" n="0319b08"/>河沙等身佈施。如是无量百千万亿劫以身佈施。若 <lb ed="X" n="0161a11"/><lb ed="R039" n="0319b09"/>复有人。闻此经典。信心不逆。其福勝彼。何况书写･受 <lb ed="X" n="0161a12"/><lb ed="R039" n="0319b10"/>持･读诵･为人解说。须菩提。以要言之。是经有不可思 <lb ed="X" n="0161a13"/><lb ed="R039" n="0319b11"/>议･不可称量･无边功德。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0161a14"/><lb ed="R039" n="0319b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0161a1401">初明捨命不如勝。谓一日三时以河沙身命佈施。 <lb ed="X" n="0161a15"/><lb ed="R039" n="0319b13"/>且又经无量劫。其福可谓勝矣。然不及一念信心。 <lb ed="X" n="0161a16"/><lb ed="R039" n="0319b14"/>所谓信心者。与般若相契。当下即知空寂也。一念 <lb ed="X" n="0161a17"/><lb ed="R039" n="0319b15"/>信心。<anchor xml:id="nkr_note_add_0161a1701" n="0161a1701"/><anchor xml:id="beg0161a1701" n="0161a1701"/>已<anchor xml:id="end0161a1701"/>勝于彼。何况复能书写受持读诵。为人解 <lb ed="X" n="0161a18"/><lb ed="R039" n="0319b16"/>说者乎。其功德之廣大。更不可算数譬喩。但可言 <lb ed="X" n="0161a19"/><lb ed="R039" n="0319b17"/>不可思议･不可称量･无边功德而<anchor xml:id="nkr_note_add_0161a1901" n="0161a1901"/><anchor xml:id="beg0161a1901" n="0161a1901"/>已<anchor xml:id="end0161a1901"/>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0161a20"/><lb ed="R039" n="0319b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0161a2001"><persName>如来</persName>为发大乘者说。为发最上乘者说。若有人能受 <lb ed="X" n="0161a21"/><lb ed="R039" n="0320a01"/>持读诵。廣为人说。<persName>如来</persName>悉知是人。悉见是人。皆得成 <lb ed="X" n="0161a22"/><lb ed="R039" n="0320a02"/>就不可量･不可称･无有边･不可思议功德。如是人等。 <lb ed="X" n="0161a23"/><lb ed="R039" n="0320a03"/>则为荷担<persName>如来</persName>阿耨多罗三藐三菩提。何以故。须菩 <lb ed="X" n="0161a24"/><lb ed="R039" n="0320a04"/>提。若乐小法者。著我见･人见･众生见･寿者见。则于此 <pb ed="X" xml:id="X25.0482.0161b" n="0161b"/> <lb ed="X" n="0161b01"/><lb ed="R039" n="0320a05"/>经。不能听受读诵･为人解说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0161b02"/><lb ed="R039" n="0320a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0161b0201">二明专为大機勝。大乘者。始教终教是也。最上乘 <lb ed="X" n="0161b03"/><lb ed="R039" n="0320a07"/>者。圆顿教是也。能受持读诵解说此经之人。必是 <lb ed="X" n="0161b04"/><lb ed="R039" n="0320a08"/>大乘･最上乘機。即为荷担<persName>如来</persName>大法之人。何以知 <lb ed="X" n="0161b05"/><lb ed="R039" n="0320a09"/>然。以乐小法者。急于自度。贪住涅槃。即著我人等 <lb ed="X" n="0161b06"/><lb ed="R039" n="0320a10"/>四见。与此经无相之旨背矣。安能听受读诵解说 <lb ed="X" n="0161b07"/><lb ed="R039" n="0320a11"/>乎。按前经四果无得。<anchor xml:id="nkr_note_add_0161b0701" n="0161b0701"/><anchor xml:id="beg0161b0701" n="0161b0701"/>已<anchor xml:id="end0161b0701"/>皆言得无我。至此乃云乐 <lb ed="X" n="0161b08"/><lb ed="R039" n="0320a12"/>小法者著我人等见何也。盖罗汉但得人无我。未 <lb ed="X" n="0161b09"/><lb ed="R039" n="0320a13"/>得法无我。此经说无四相。而曰非法･非非法。岂二 <lb ed="X" n="0161b10"/><lb ed="R039" n="0320a14"/>乘之所共哉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0161b11"/><lb ed="R039" n="0320a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0161b1101">须菩提。在在处处。若有此经。一切世间･天･人･阿修罗。 <lb ed="X" n="0161b12"/><lb ed="R039" n="0320a16"/>所<persName>应供</persName>养。当知此处。则为是塔。皆应恭敬。作礼围绕。 <lb ed="X" n="0161b13"/><lb ed="R039" n="0320a17"/>以诸花香而散其处。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0161b14"/><lb ed="R039" n="0320a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0161b1401">三明所在如塔勝。言虽无人受持而经典所在。即 <lb ed="X" n="0161b15"/><lb ed="R039" n="0320b01"/>同<persName>佛</persName>塔。以般若所在。即同法身也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0161b16"/><lb ed="R039" n="0320b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0161b1601">复次。须菩提。善男子･善女人。受持读诵此经。若为人 <lb ed="X" n="0161b17"/><lb ed="R039" n="0320b03"/>轻贱。是人先世罪业。应堕恶道。以今世人轻贱故。先 <lb ed="X" n="0161b18"/><lb ed="R039" n="0320b04"/>世罪业则为消灭。当得阿耨多罗三藐三菩提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0161b19"/><lb ed="R039" n="0320b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0161b1901">四明转罪成<persName>佛</persName>勝。若人持经而受人轻贱者。乃是 <lb ed="X" n="0161b20"/><lb ed="R039" n="0320b06"/>先世罪业。合堕三涂。以持经之故。遂以现遭轻贱 <lb ed="X" n="0161b21"/><lb ed="R039" n="0320b07"/>之事。易将恶来道之苦。然非特罪业消灭。且能得 <lb ed="X" n="0161b22"/><lb ed="R039" n="0320b08"/>成菩提。盖以持经能生实相。即是菩提真种。又无 <lb ed="X" n="0161b23"/><lb ed="R039" n="0320b09"/>我等相。即烦恼障尽。罪消灭即业障尽。不堕即报 <lb ed="X" n="0161b24"/><lb ed="R039" n="0320b10"/>障尽。故云当得菩提也。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X25.0482.0161c" n="0161c"/> <lb ed="X" n="0161c01"/><lb ed="R039" n="0320b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0161c0101">须菩提。我念过去无量阿僧祇劫。于燃灯<persName>佛</persName>前。得値 <lb ed="X" n="0161c02"/><lb ed="R039" n="0320b12"/>八百四千万亿那由他诸<persName>佛</persName>。悉皆供养承事。无空过 <lb ed="X" n="0161c03"/><lb ed="R039" n="0320b13"/>者。若复有人。于後末世。能受持读诵此经。所得功德。 <lb ed="X" n="0161c04"/><lb ed="R039" n="0320b14"/>于我所供养诸<persName>佛</persName>功德。百分不及一。千万亿分･乃至 <lb ed="X" n="0161c05"/><lb ed="R039" n="0320b15"/>算数譬喩所不能及。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0161c06"/><lb ed="R039" n="0320b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0161c0601">五明超事多<persName>佛</persName>勝。那由他者。十亿为一洛叉。十洛 <lb ed="X" n="0161c07"/><lb ed="R039" n="0320b17"/>叉为一俱胝。十俱胝为一那由他。供<persName>佛</persName>虽多。其所 <lb ed="X" n="0161c08"/><lb ed="R039" n="0320b18"/>得功德。不及持经少分者。以供<persName>佛</persName>止得福德。持经 <lb ed="X" n="0161c09"/><lb ed="R039" n="0321a01"/>乃得菩提。故不可及也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0161c10"/><lb ed="R039" n="0321a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0161c1001">须菩提。善男子･善女人。于後末世。有受持读诵此经。 <lb ed="X" n="0161c11"/><lb ed="R039" n="0321a03"/>所得功德。我若具说者。或有人闻。心即狂乱。狐疑不 <lb ed="X" n="0161c12"/><lb ed="R039" n="0321a04"/>信。须菩提。当知是经義不可思议。果报亦不可思议。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0161c13"/><lb ed="R039" n="0321a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0161c1301">前历五重。极明其功德之勝。今更无可说。但总结 <lb ed="X" n="0161c14"/><lb ed="R039" n="0321a06"/>云经義不可思议。果报亦不可思议而<anchor xml:id="nkr_note_add_0161c1401" n="0161c1401"/><anchor xml:id="beg0161c1401" n="0161c1401"/>已<anchor xml:id="end0161c1401"/>。说经至 <lb ed="X" n="0161c15"/><lb ed="R039" n="0321a07"/>此。意義<anchor xml:id="nkr_note_add_0161c1501" n="0161c1501"/><anchor xml:id="beg0161c1501" n="0161c1501"/>已<anchor xml:id="end0161c1501"/>尽。便合结经流通。但为後来之众未得 <lb ed="X" n="0161c16"/><lb ed="R039" n="0321a08"/>尽闻。或虽闻而未能深明其旨故。空生复为重请。 <lb ed="X" n="0161c17"/><lb ed="R039" n="0321a09"/>乃有後分经文也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0161c18"/><lb ed="R039" n="0321a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0161c1801">尔时。须菩提白<persName>佛</persName>言。<persName>世尊</persName>。善男子･善女人。发阿耨多 <lb ed="X" n="0161c19"/><lb ed="R039" n="0321a11"/>罗三藐三菩提心。云何应住。云何降伏其心。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0161c20"/><lb ed="R039" n="0321a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0161c2001">此问據圭峰疏以为住修降伏是我疑。于義亦通。 <lb ed="X" n="0161c21"/><lb ed="R039" n="0321a13"/>但空生问辞。与前不异。且详<persName>佛</persName>答意。亦与前不异。 <lb ed="X" n="0161c22"/><lb ed="R039" n="0321a14"/>今强于不异中求异。穿凿甚矣。近代诸师。多谓前 <lb ed="X" n="0161c23"/><lb ed="R039" n="0321a15"/>问人空。後问法空。愚谓此经前明法空。<anchor xml:id="nkr_note_add_0161c2301" n="0161c2301"/><anchor xml:id="beg0161c2301" n="0161c2301"/>已<anchor xml:id="end0161c2301"/>不啻三 <lb ed="X" n="0161c24"/><lb ed="R039" n="0321a16"/>令五申。空生岂容再问耶。唯天台疏以为是褈问 <pb ed="X" xml:id="X25.0482.0162a" n="0162a"/> <lb ed="X" n="0162a01"/><lb ed="R039" n="0321a17"/>褈说。大般若经中<anchor xml:id="nkr_note_add_0162a0101" n="0162a0101"/><anchor xml:id="beg0162a0101" n="0162a0101"/>已<anchor xml:id="end0162a0101"/>有此例。故今依之。学者不必 <lb ed="X" n="0162a02"/><lb ed="R039" n="0321a18"/>强解。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0162a03"/><lb ed="R039" n="0321b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0162a0301"><persName>佛</persName>告须菩提。善男子･善女人。发阿耨多罗三藐三菩 <lb ed="X" n="0162a04"/><lb ed="R039" n="0321b02"/>提心者。当生如是心。我应灭度一切众生。灭度一切 <lb ed="X" n="0162a05"/><lb ed="R039" n="0321b03"/>众生<anchor xml:id="nkr_note_add_0162a0501" n="0162a0501"/><anchor xml:id="beg0162a0501" n="0162a0501"/>已<anchor xml:id="end0162a0501"/>。而无有一众生得灭度者。何以故。须菩提若 <lb ed="X" n="0162a06"/><lb ed="R039" n="0321b04"/>菩萨有我相･人相･众生相･寿者相。则非菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0162a07"/><lb ed="R039" n="0321b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0162a0701">此<persName>佛</persName>答问意与前不殊。亦是总答二问。以无相为 <lb ed="X" n="0162a08"/><lb ed="R039" n="0321b06"/>所应住。以有相为当降伏也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0162a09"/><lb ed="R039" n="0321b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0162a0901">所以者何。须菩提。实无有法发阿耨多罗三藐三菩 <lb ed="X" n="0162a10"/><lb ed="R039" n="0321b08"/>提心者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0162a11"/><lb ed="R039" n="0321b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0162a1101">征云。菩萨所以无四相者何。以体本空寂。实无菩 <lb ed="X" n="0162a12"/><lb ed="R039" n="0321b10"/>提之法。又安有发菩提心之人哉。即此观之。亦知 <lb ed="X" n="0162a13"/><lb ed="R039" n="0321b11"/>此经无四相。非特是人空。实兼法空也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0162a14"/><lb ed="R039" n="0321b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0162a1401">须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>于燃灯<persName>佛</persName>所。有法得阿耨多 <lb ed="X" n="0162a15"/><lb ed="R039" n="0321b13"/>罗三藐三菩提不。不也。<persName>世尊</persName>。如我解<persName>佛</persName>所说義。<persName>佛</persName>于 <lb ed="X" n="0162a16"/><lb ed="R039" n="0321b14"/>燃灯<persName>佛</persName>所。无有法得阿耨多罗三藐三菩提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0162a17"/><lb ed="R039" n="0321b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0162a1701"><persName>佛</persName>于此。又恐人疑菩提既无有法。何云<persName>佛</persName>于燃灯 <lb ed="X" n="0162a18"/><lb ed="R039" n="0321b16"/><persName>佛</persName>处得菩提耶。故擧以问空生。空生答无者。以心 <lb ed="X" n="0162a19"/><lb ed="R039" n="0321b17"/>境双空。能所俱寂。法本无法。故得亦无得。但心与 <lb ed="X" n="0162a20"/><lb ed="R039" n="0321b18"/>理冥。强名为得耳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0162a21"/><lb ed="R039" n="0322a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0162a2101"><persName>佛</persName>言。如是。如是。须菩提。实无有法<persName>如来</persName>得阿耨多罗 <lb ed="X" n="0162a22"/><lb ed="R039" n="0322a02"/>三藐三菩提。须菩提。若有法<persName>如来</persName>得阿耨多罗三藐 <lb ed="X" n="0162a23"/><lb ed="R039" n="0322a03"/>三菩提者燃灯<persName>佛</persName>则不与我授记。汝于来世。当得作 <lb ed="X" n="0162a24"/><lb ed="R039" n="0322a04"/><persName>佛</persName>。号释迦牟尼。以实无有法得阿耨多罗三藐三菩 <pb ed="X" xml:id="X25.0482.0162b" n="0162b"/> <lb ed="X" n="0162b01"/><lb ed="R039" n="0322a05"/>提。是故燃灯<persName>佛</persName>与我授记。作是言。汝于来世。当得作 <lb ed="X" n="0162b02"/><lb ed="R039" n="0322a06"/><persName>佛</persName>。号释迦牟尼。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0162b03"/><lb ed="R039" n="0322a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0162b0301">如是如是者。<persName>如来</persName>为空生印定无有法之言也。後 <lb ed="X" n="0162b04"/><lb ed="R039" n="0322a08"/>又反复释之。谓若有法可得。是有相心。不顺菩提。 <lb ed="X" n="0162b05"/><lb ed="R039" n="0322a09"/>燃灯<persName>佛</persName>则不与我授记。实无有法可得。是无相心。 <lb ed="X" n="0162b06"/><lb ed="R039" n="0322a10"/>顺菩提故。记我当得作<persName>佛</persName>。号释迦牟尼耳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0162b07"/><lb ed="R039" n="0322a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0162b0701">何以故。<persName>如来</persName>者。即诸法如義。若有人言。<persName>如来</persName>得阿耨 <lb ed="X" n="0162b08"/><lb ed="R039" n="0322a12"/>多罗三藐三菩提。须菩提。实无有法。<persName>佛</persName>得阿耨多罗 <lb ed="X" n="0162b09"/><lb ed="R039" n="0322a13"/>三藐三菩提。须菩提。<persName>如来</persName>所得阿耨多罗三藐三菩 <lb ed="X" n="0162b10"/><lb ed="R039" n="0322a14"/>提。于是中无实无虚。是故<persName>如来</persName>说。一切法皆是<persName>佛</persName>法。 <lb ed="X" n="0162b11"/><lb ed="R039" n="0322a15"/>须菩提。所言一切法者。即非一切法。是故名一切法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0162b12"/><lb ed="R039" n="0322a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0162b1201">征云。既无菩提可得。又何以名<persName>如来</persName>耶。释云。所谓 <lb ed="X" n="0162b13"/><lb ed="R039" n="0322a17"/><persName>如来</persName>者。即诸法如義。如義者。谓诸法性空。全是真 <lb ed="X" n="0162b14"/><lb ed="R039" n="0322a18"/>如。自古自今。本来现成。别无圣凡染净生灭去来 <lb ed="X" n="0162b15"/><lb ed="R039" n="0322b01"/>之相。又安有得不得耶。若有人下出其错解。须菩 <lb ed="X" n="0162b16"/><lb ed="R039" n="0322b02"/>提下示以正见。谓菩提实无有法可得。须知菩提 <lb ed="X" n="0162b17"/><lb ed="R039" n="0322b03"/>離诸分别。无实之可指。亦无虚之可言。一如而<anchor xml:id="nkr_note_add_0162b1701" n="0162b1701"/><anchor xml:id="beg0162b1701" n="0162b1701"/>已<anchor xml:id="end0162b1701"/>。 <lb ed="X" n="0162b18"/><lb ed="R039" n="0322b04"/>是故<persName>如来</persName>说一切法。皆是<persName>佛</persName>法。以诸法皆如故。然 <lb ed="X" n="0162b19"/><lb ed="R039" n="0322b05"/>又名一切法者。何以即非一切法。是故名之为一 <lb ed="X" n="0162b20"/><lb ed="R039" n="0322b06"/>切法也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0162b21"/><lb ed="R039" n="0322b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0162b2101">须菩提。譬如人身长大。须菩提言。<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>说。人身 <lb ed="X" n="0162b22"/><lb ed="R039" n="0322b08"/>长大。即非大身。是名大身。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0162b23"/><lb ed="R039" n="0322b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0162b2301"><persName>佛</persName>说一切法皆是<persName>佛</persName>法。恐空生未领其旨。故擧人 <lb ed="X" n="0162b24"/><lb ed="R039" n="0322b10"/>身长大以验之。空生<anchor xml:id="nkr_note_add_0162b2401" n="0162b2401"/><anchor xml:id="beg0162b2401" n="0162b2401"/>已<anchor xml:id="end0162b2401"/>解<persName>佛</persName>意。乃曰非身名身。定 <pb ed="X" xml:id="X25.0482.0162c" n="0162c"/> <lb ed="X" n="0162c01"/><lb ed="R039" n="0322b11"/>知皆<persName>佛</persName>法也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0162c02"/><lb ed="R039" n="0322b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0162c0201">须菩提。菩萨亦如是。若作是言。我当灭度无量众生。 <lb ed="X" n="0162c03"/><lb ed="R039" n="0322b13"/>则不名菩萨。何以故。须菩提实无有法名为菩萨。是 <lb ed="X" n="0162c04"/><lb ed="R039" n="0322b14"/>故<persName>佛</persName>说。一切法无我･无人･无众生･无寿者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0162c05"/><lb ed="R039" n="0322b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0162c0501">承上文。须菩提言非大身名大身。<persName>佛</persName>言菩萨亦如 <lb ed="X" n="0162c06"/><lb ed="R039" n="0322b16"/>是。若说我当度众生。是有菩萨。便非菩萨。以实无 <lb ed="X" n="0162c07"/><lb ed="R039" n="0322b17"/>法可名菩萨也。是故下引前言以证之。一切法皆 <lb ed="X" n="0162c08"/><lb ed="R039" n="0322b18"/>无四相者。以一切法皆如故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0162c09"/><lb ed="R039" n="0323a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0162c0901">须菩提。若菩萨作是念。我当莊严<persName>佛</persName>土。是不名菩萨。 <lb ed="X" n="0162c10"/><lb ed="R039" n="0323a02"/>何以故。<persName>如来</persName>说。莊严<persName>佛</persName>土者。即非莊严。是名莊严。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0162c11"/><lb ed="R039" n="0323a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0162c1101">若说我当行万行以莊严<persName>佛</persName>土。即是有菩萨。非菩 <lb ed="X" n="0162c12"/><lb ed="R039" n="0323a04"/>萨也。必非莊严而莊严。是莊严耳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0162c13"/><lb ed="R039" n="0323a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0162c1301">须菩提。若菩萨通达无我･法者。<persName>如来</persName>说名真是菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0162c14"/><lb ed="R039" n="0323a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0162c1401">前两言有菩萨非菩萨。此正明非菩萨是名菩萨。 <lb ed="X" n="0162c15"/><lb ed="R039" n="0323a07"/>以其通达无我法也。无我有二。一人无我。二法无 <lb ed="X" n="0162c16"/><lb ed="R039" n="0323a08"/>我。我･法本无。但须通达。不达。则情生于寂然平等 <lb ed="X" n="0162c17"/><lb ed="R039" n="0323a09"/>之中。即有我度我严。苟达。则顺性于粹然功德之 <lb ed="X" n="0162c18"/><lb ed="R039" n="0323a10"/>表。了然非严非度。所以万行沸腾而纤尘不立。一 <lb ed="X" n="0162c19"/><lb ed="R039" n="0323a11"/>真凝寂而众德焕如。乃名真菩萨也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0162c20"/><lb ed="R039" n="0323a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0162c2001">须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>有肉眼不。如是。<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>有 <lb ed="X" n="0162c21"/><lb ed="R039" n="0323a13"/>肉眼。须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>有天眼不。如是。<persName>世尊</persName>。如 <lb ed="X" n="0162c22"/><lb ed="R039" n="0323a14"/>来有天眼。须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>有慧眼不。如是。世 <lb ed="X" n="0162c23"/><lb ed="R039" n="0323a15"/>尊。<persName>如来</persName>有慧眼。须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>有法眼不。如 <lb ed="X" n="0162c24"/><lb ed="R039" n="0323a16"/>是。<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>有法眼。须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>有<persName>佛</persName>眼 <pb ed="X" xml:id="X25.0482.0163a" n="0163a"/> <lb ed="X" n="0163a01"/><lb ed="R039" n="0323a17"/>不。如是。<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>有<persName>佛</persName>眼。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0163a02"/><lb ed="R039" n="0323a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0163a0201">上言无菩萨者。以其通达无我･法。<persName>佛</persName>恐人疑众生 <lb ed="X" n="0163a03"/><lb ed="R039" n="0323b01"/>不能通达无我･法。何以亦云无众生乎。故为廣约 <lb ed="X" n="0163a04"/><lb ed="R039" n="0323b02"/>五眼所见。以明众生非众生也。肉眼者。凡夫肉眼。 <lb ed="X" n="0163a05"/><lb ed="R039" n="0323b03"/>止见障内。<persName>佛</persName>肉眼。见人中无数世界。天眼者。依肉 <lb ed="X" n="0163a06"/><lb ed="R039" n="0323b04"/>眼处引出天眼。凡夫天眼。唯见障外。二乘天眼。唯 <lb ed="X" n="0163a07"/><lb ed="R039" n="0323b05"/>见三千界。<persName>佛</persName>天眼。能见诸天细色及无数河沙世 <lb ed="X" n="0163a08"/><lb ed="R039" n="0323b06"/>界。慧眼者。以根本智照真空理。二乘唯照生空。菩 <lb ed="X" n="0163a09"/><lb ed="R039" n="0323b07"/>萨能照法空。但是分证。唯<persName>佛</persName>圆照三空。靡有不尽。 <lb ed="X" n="0163a10"/><lb ed="R039" n="0323b08"/>法眼者。以後得智说法度人。二乘无法眼。菩萨所 <lb ed="X" n="0163a11"/><lb ed="R039" n="0323b09"/>知未尽。地地不同。唯<persName>佛</persName>则所知障尽。无法不知。无 <lb ed="X" n="0163a12"/><lb ed="R039" n="0323b10"/>生不度。<persName>佛</persName>眼。即前四眼以在<persName>佛</persName>皆勝。故名<persName>佛</persName>眼也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0163a13"/><lb ed="R039" n="0323b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0163a1301">须菩提。于意云何。如恒河中所有沙。<persName>佛</persName>说是沙不。如 <lb ed="X" n="0163a14"/><lb ed="R039" n="0323b12"/>是。<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>说是沙。须菩提。于意云何。如恒河中所 <lb ed="X" n="0163a15"/><lb ed="R039" n="0323b13"/>有沙。有如是沙等恒河。是诸恒河所有沙数。<persName>佛</persName>世界 <lb ed="X" n="0163a16"/><lb ed="R039" n="0323b14"/>如是。寧为多不。甚多。<persName>世尊</persName>。<persName>佛</persName>告须菩提。尔所国土中。 <lb ed="X" n="0163a17"/><lb ed="R039" n="0323b15"/>所有众生。若干种心。<persName>如来</persName>悉知。何以故。<persName>如来</persName>说。诸心 <lb ed="X" n="0163a18"/><lb ed="R039" n="0323b16"/>皆为非心。是名为心。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0163a19"/><lb ed="R039" n="0323b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0163a1901">此明五眼所见迤逦。共有五节。初约一恒河以数 <lb ed="X" n="0163a20"/><lb ed="R039" n="0323b18"/>沙。次约河沙以数河。三约无量河沙以数界。四约 <lb ed="X" n="0163a21"/><lb ed="R039" n="0324a01"/>尔所界中所有生。五约所有生中种种心。此皆<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0163a22"/><lb ed="R039" n="0324a02"/>五眼所洞见。悉知其心皆非心。是名为心也。心既 <lb ed="X" n="0163a23"/><lb ed="R039" n="0324a03"/>非心。则众生本寂。又安有众生哉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0163a24"/><lb ed="R039" n="0324a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0163a2401">所以者何。须菩提。过去心不可得。现在心不可得。未 <pb ed="X" xml:id="X25.0482.0163b" n="0163b"/> <lb ed="X" n="0163b01"/><lb ed="R039" n="0324a05"/>来心不可得。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0163b02"/><lb ed="R039" n="0324a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0163b0201">此征释非心之義。所言非心者。谓过･现･未三。俱不 <lb ed="X" n="0163b03"/><lb ed="R039" n="0324a07"/>可得。盖过去<anchor xml:id="nkr_note_add_0163b0301" n="0163b0301"/><anchor xml:id="beg0163b0301" n="0163b0301"/>已<anchor xml:id="end0163b0301"/>灭。未来未生。现在不住。又只是虚 <lb ed="X" n="0163b04"/><lb ed="R039" n="0324a08"/>妄分别。将指何者以为心耶。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0163b05"/><lb ed="R039" n="0324a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0163b0501">须菩提。于意云何。若人满三千大千世界七宝以用 <lb ed="X" n="0163b06"/><lb ed="R039" n="0324a10"/>佈施。是人以是因缘。得福多否。如是。<persName>世尊</persName>。此人以是 <lb ed="X" n="0163b07"/><lb ed="R039" n="0324a11"/>因缘。得福甚多。须菩提。若福德有实。<persName>如来</persName>不说得福 <lb ed="X" n="0163b08"/><lb ed="R039" n="0324a12"/>德多。以福德无故。<persName>如来</persName>说得福德多。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0163b09"/><lb ed="R039" n="0324a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0163b0901">前言三心叵得。<persName>佛</persName>恐人疑谓心既叵得。则作福依 <lb ed="X" n="0163b10"/><lb ed="R039" n="0324a14"/>心而起。亦皆非有。遂废修福。故擧宝施以问空生。 <lb ed="X" n="0163b11"/><lb ed="R039" n="0324a15"/>而空生<anchor xml:id="nkr_note_add_0163b1101" n="0163b1101"/><anchor xml:id="beg0163b1101" n="0163b1101"/>已<anchor xml:id="end0163b1101"/>知<persName>佛</persName>意。故答以多福。<persName>世尊</persName>复明其意。谓 <lb ed="X" n="0163b12"/><lb ed="R039" n="0324a16"/>不达性空。执以为实。则心有所住。故福成有漏。不 <lb ed="X" n="0163b13"/><lb ed="R039" n="0324a17"/>可言多。若达性空。不执为实。则心无所住。故福成 <lb ed="X" n="0163b14"/><lb ed="R039" n="0324a18"/>无漏。乃可言多。是知不可废福而不修。但贵修不 <lb ed="X" n="0163b15"/><lb ed="R039" n="0324b01"/>住相也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0163b16"/><lb ed="R039" n="0324b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0163b1601">须菩提。于意云何。<persName>佛</persName>可以具足色身见不。不也。<persName>世尊</persName>。 <lb ed="X" n="0163b17"/><lb ed="R039" n="0324b03"/><persName>如来</persName>不应以具足色身见。何以故。<persName>如来</persName>说。具足色身。 <lb ed="X" n="0163b18"/><lb ed="R039" n="0324b04"/>即非具足色身是名具足色身须菩提。于意云何。如 <lb ed="X" n="0163b19"/><lb ed="R039" n="0324b05"/>来可以具足诸相见不。不也。<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>不应以具足 <lb ed="X" n="0163b20"/><lb ed="R039" n="0324b06"/>诸相见。何以故。<persName>如来</persName>说。诸相具足。即非具足。是名<anchor xml:id="nkr_note_orig_0163001" n="0163001"/>诸<anchor xml:id="nkr_note_add_0163b2001" n="0163b2001"/><anchor xml:id="beg0163b2001" n="0163b2001"/>相<anchor xml:id="end0163b2001"/> <lb ed="X" n="0163b21"/><lb ed="R039" n="0324b07"/>具足。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0163b22"/><lb ed="R039" n="0324b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0163b2201">上言福德无说福德多。恐人疑<persName>佛</persName>身相好皆<persName>佛</persName>福 <lb ed="X" n="0163b23"/><lb ed="R039" n="0324b09"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0163002" n="0163002"/><persName>佛</persName>之所成就。则相好亦可见<persName>如来</persName>。故<persName>佛</persName>擧以问空 <lb ed="X" n="0163b24"/><lb ed="R039" n="0324b10"/>生。具足色身八十种好也。具足诸相三十二相也。 <pb ed="X" xml:id="X25.0482.0163c" n="0163c"/> <lb ed="X" n="0163c01"/><lb ed="R039" n="0324b11"/>此相好虽是<persName>佛</persName>福德之所成就。乃法身中现出影 <lb ed="X" n="0163c02"/><lb ed="R039" n="0324b12"/>子。非是实体。故皆云不应。非色身。非诸相者。色相 <lb ed="X" n="0163c03"/><lb ed="R039" n="0324b13"/>元空。也是名色身。是名诸相者。色相不无也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0163c04"/><lb ed="R039" n="0324b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0163c0401">须菩提。汝勿谓<persName>如来</persName>作是念。我当有所说法。莫作是 <lb ed="X" n="0163c05"/><lb ed="R039" n="0324b15"/>念。何以故。若人言。<persName>如来</persName>有所说法。即为谤<persName>佛</persName>。不能解 <lb ed="X" n="0163c06"/><lb ed="R039" n="0324b16"/>我所说故。须菩提。说法者。无法可说。是名说法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0163c07"/><lb ed="R039" n="0324b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0163c0701">上云色身相好。俱不可见。<persName>佛</persName>又恐人疑谓色相既 <lb ed="X" n="0163c08"/><lb ed="R039" n="0324b18"/>非。<persName>佛</persName>如何能说法。故谓空生曰。汝勿谓<persName>如来</persName>有所 <lb ed="X" n="0163c09"/><lb ed="R039" n="0325a01"/>说法也。若言有说。即为谤<persName>佛</persName>。何者。以<persName>如来</persName>达诸法 <lb ed="X" n="0163c10"/><lb ed="R039" n="0325a02"/>空。毕竟无执。无能说之<persName>佛</persName>。亦无所说之法。若言有 <lb ed="X" n="0163c11"/><lb ed="R039" n="0325a03"/>说。岂非是谤。然又何以名说<persName>佛</persName>耶。以无法可说。是 <lb ed="X" n="0163c12"/><lb ed="R039" n="0325a04"/>名说法也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0163c13"/><lb ed="R039" n="0325a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0163c1301">尔时。慧命须菩提白<persName>佛</persName>言。<persName>世尊</persName>。颇有众生。于未来世。 <lb ed="X" n="0163c14"/><lb ed="R039" n="0325a06"/>闻说是经。生信心不。<persName>佛</persName>言。须菩提。彼非众生。非不众 <lb ed="X" n="0163c15"/><lb ed="R039" n="0325a07"/>生。何以故。须菩提。众生众生者。<persName>如来</persName>说非众生。是名 <lb ed="X" n="0163c16"/><lb ed="R039" n="0325a08"/>众生。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0163c17"/><lb ed="R039" n="0325a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0163c1701">此六十二言。原出魏本。秦本所无。今考二论。皆有 <lb ed="X" n="0163c18"/><lb ed="R039" n="0325a10"/>释文。<anchor xml:id="nkr_note_add_0163c1801" n="0163c1801"/><anchor xml:id="beg0163c1801" n="0163c1801"/>故<anchor xml:id="end0163c1801"/>亦添入。此疑<persName>如来</persName>说法。是无所说。无说之 <lb ed="X" n="0163c19"/><lb ed="R039" n="0325a11"/>法。众生岂能信乎。<persName>佛</persName>言汝将谓众生实是众生。故 <lb ed="X" n="0163c20"/><lb ed="R039" n="0325a12"/>不能信。不知此众生者。不实是众生。亦非不是众 <lb ed="X" n="0163c21"/><lb ed="R039" n="0325a13"/>生。何以非众生而又非不众生耶。以众生之所以 <lb ed="X" n="0163c22"/><lb ed="R039" n="0325a14"/>为众生者。总由妄缘所成。非实是众生。是名众生 <lb ed="X" n="0163c23"/><lb ed="R039" n="0325a15"/>耳。夫众生既全非实。岂可谓其永不能信而与般 <lb ed="X" n="0163c24"/><lb ed="R039" n="0325a16"/>若相背哉。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X25.0482.0164a" n="0164a"/> <lb ed="X" n="0164a01"/><lb ed="R039" n="0325a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0164a0101">须菩提白<persName>佛</persName>言。<persName>世尊</persName>。<persName>佛</persName>得阿耨多罗三藐三菩提。为 <lb ed="X" n="0164a02"/><lb ed="R039" n="0325a18"/>无所得耶。<persName>佛</persName>言如是。如是。须菩提。我于阿耨多罗三 <lb ed="X" n="0164a03"/><lb ed="R039" n="0325b01"/>藐三菩提乃至无有少法可得。是名阿耨多罗三藐 <lb ed="X" n="0164a04"/><lb ed="R039" n="0325b02"/>三菩提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0164a05"/><lb ed="R039" n="0325b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0164a0501">前<anchor xml:id="nkr_note_add_0164a0501" n="0164a0501"/><anchor xml:id="beg0164a0501" n="0164a0501"/>已<anchor xml:id="end0164a0501"/>言无法得菩提。今疑<persName>世尊</persName>成<persName>佛</persName>。名得菩提。何 <lb ed="X" n="0164a06"/><lb ed="R039" n="0325b04"/>亦云无得耶。故擧以问<persName>佛</persName>。<persName>佛</persName>言无有少法可得。是 <lb ed="X" n="0164a07"/><lb ed="R039" n="0325b05"/>名菩提者。以妄执尽处。即是觉满也。此与前实无 <lb ed="X" n="0164a08"/><lb ed="R039" n="0325b06"/>有法<persName>如来</persName>得阿耨多罗三藐三菩提不同。以前就 <lb ed="X" n="0164a09"/><lb ed="R039" n="0325b07"/>因中说。此就果中说。又前止言无法。此则言无法 <lb ed="X" n="0164a10"/><lb ed="R039" n="0325b08"/>名菩提也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0164a11"/><lb ed="R039" n="0325b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0164a1101">复次。须菩提。是法平等。无有高下。是名阿耨多罗三 <lb ed="X" n="0164a12"/><lb ed="R039" n="0325b10"/>藐三菩提。以无我･无人･无众生･无寿者。修一切善法。 <lb ed="X" n="0164a13"/><lb ed="R039" n="0325b11"/>则得阿耨多罗三藐三菩提。须菩提。所言善法者。如 <lb ed="X" n="0164a14"/><lb ed="R039" n="0325b12"/>来说即非善法。是名善法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0164a15"/><lb ed="R039" n="0325b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0164a1501">此承上文言无有少法可得者。以是法平等。在凡 <lb ed="X" n="0164a16"/><lb ed="R039" n="0325b14"/>不减。在圣不增。无有高下。故无得与不得。但证此 <lb ed="X" n="0164a17"/><lb ed="R039" n="0325b15"/>平等之法。是名为无上菩提也。然虽曰平等。非可 <lb ed="X" n="0164a18"/><lb ed="R039" n="0325b16"/>不修而得。应以无我等心。修诸善法。则了缘幷运。 <lb ed="X" n="0164a19"/><lb ed="R039" n="0325b17"/>正助双融。其于菩提。庶可希冀耳。<persName>佛</persName>又恐人执善 <lb ed="X" n="0164a20"/><lb ed="R039" n="0325b18"/>法为实。滞于有为。故曰即非善法。是名善法。此中 <lb ed="X" n="0164a21"/><lb ed="R039" n="0326a01"/>前言无得。後又言有得。如何会通。盖言有得者。证 <lb ed="X" n="0164a22"/><lb ed="R039" n="0326a02"/>此无可得也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0164a23"/><lb ed="R039" n="0326a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0164a2301">须菩提。若三千大千世界中所有诸<name role="" type="person">须弥山</name>王。如是 <lb ed="X" n="0164a24"/><lb ed="R039" n="0326a04"/>等七宝聚。有人持用佈施。若人以此般若波罗蜜经。 <pb ed="X" xml:id="X25.0482.0164b" n="0164b"/> <lb ed="X" n="0164b01"/><lb ed="R039" n="0326a05"/>乃至四句偈等。受持读诵为他人说。于前福德百分 <lb ed="X" n="0164b02"/><lb ed="R039" n="0326a06"/>不及一。千万亿分。乃至算数譬喩所不能及。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0164b03"/><lb ed="R039" n="0326a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0164b0301">上言以无我无人等修诸善法当得菩提。而善法 <lb ed="X" n="0164b04"/><lb ed="R039" n="0326a08"/>之中。当以持经为最。故复以宝施较持经功德。以 <lb ed="X" n="0164b05"/><lb ed="R039" n="0326a09"/>持经则非独得善法之福。亦兼得无我之慧也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0164b06"/><lb ed="R039" n="0326a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0164b0601">须菩提。于意云何。汝等勿谓<persName>如来</persName>作是念。我当度众 <lb ed="X" n="0164b07"/><lb ed="R039" n="0326a11"/>生。须菩提。莫作是念。何以故。实无有众生<persName>如来</persName>度者。 <lb ed="X" n="0164b08"/><lb ed="R039" n="0326a12"/>若有众生<persName>如来</persName>度者。<persName>如来</persName>则有我人众生寿者。须菩 <lb ed="X" n="0164b09"/><lb ed="R039" n="0326a13"/>提。<persName>如来</persName>说。有我者。即非有我。而凡夫之人以为有我。 <lb ed="X" n="0164b10"/><lb ed="R039" n="0326a14"/>须菩提。凡夫者。<persName>如来</persName>说即非凡夫。是名凡夫。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0164b11"/><lb ed="R039" n="0326a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0164b1101">上言是法平等。无有高下。或疑若皆平等。云何如 <lb ed="X" n="0164b12"/><lb ed="R039" n="0326a16"/>来常度众生。故<persName>佛</persName>为断之。汝等勿谓下遮错解。何 <lb ed="X" n="0164b13"/><lb ed="R039" n="0326a17"/>以故下示正见。<persName>如来</persName>说有我下辗转发明无我。以 <lb ed="X" n="0164b14"/><lb ed="R039" n="0326a18"/><persName>佛</persName>无我故。不见有众生可度。<persName>佛</persName>虽有时说我。原来 <lb ed="X" n="0164b15"/><lb ed="R039" n="0326b01"/>无我。执我者盖是凡夫。虽言凡夫。亦无凡夫。凡夫 <lb ed="X" n="0164b16"/><lb ed="R039" n="0326b02"/>尙不可得。<persName>如来</persName>安得有我。<persName>如来</persName>无我。又安有所度 <lb ed="X" n="0164b17"/><lb ed="R039" n="0326b03"/>之众生哉。若然。则虽终日度生。不妨一道平等也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0164b18"/><lb ed="R039" n="0326b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0164b1801">须菩提。于意云何。可以三十二相观<persName>如来</persName>不。须菩提 <lb ed="X" n="0164b19"/><lb ed="R039" n="0326b05"/>言。如是。如是。以三十二相观<persName>如来</persName>。<persName>佛</persName>言。须菩提。若以 <lb ed="X" n="0164b20"/><lb ed="R039" n="0326b06"/>三十二相观<persName>如来</persName>者。转轮圣王则是<persName>如来</persName>。须菩提白 <lb ed="X" n="0164b21"/><lb ed="R039" n="0326b07"/><persName>佛</persName>言。<persName>世尊</persName>。如我解<persName>佛</persName>所说義。不应以三十二相观如 <lb ed="X" n="0164b22"/><lb ed="R039" n="0326b08"/>来。尔时。<persName>世尊</persName>而说偈言。若以色见我。以音声求我。是 <lb ed="X" n="0164b23"/><lb ed="R039" n="0326b09"/>人行邪道。不能见<persName>如来</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0164b24"/><lb ed="R039" n="0326b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0164b2401">前<anchor xml:id="nkr_note_add_0164b2401" n="0164b2401"/><anchor xml:id="beg0164b2401" n="0164b2401"/>已<anchor xml:id="end0164b2401"/>言色身不可见<persName>如来</persName>。<persName>佛</persName>又恐人疑色身从法 <pb ed="X" xml:id="X25.0482.0164c" n="0164c"/> <lb ed="X" n="0164c01"/><lb ed="R039" n="0326b11"/>身中现出。则色身固非<persName>如来</persName>。亦可因是而观<persName>如来</persName>。 <lb ed="X" n="0164c02"/><lb ed="R039" n="0326b12"/>故擧问空生。而空生果以为然。故<persName>佛</persName>以转轮圣王 <lb ed="X" n="0164c03"/><lb ed="R039" n="0326b13"/>难之。盖以本测末。则可。以末测本。则不可也。空生 <lb ed="X" n="0164c04"/><lb ed="R039" n="0326b14"/>既悟其非。<persName>佛</persName>又说偈以明之。以真如法身。非见闻 <lb ed="X" n="0164c05"/><lb ed="R039" n="0326b15"/>所及。乃真智之境。唯证相应。故色相不可观。而观 <lb ed="X" n="0164c06"/><lb ed="R039" n="0326b16"/>亦不可用矣。观者。详视也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0164c07"/><lb ed="R039" n="0326b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0164c0701">须菩提。汝若作是念。<persName>如来</persName>不以具足相故。得阿耨多 <lb ed="X" n="0164c08"/><lb ed="R039" n="0326b18"/>罗三藐三菩提。须菩提。莫作是念。<persName>如来</persName>不以具足相 <lb ed="X" n="0164c09"/><lb ed="R039" n="0327a01"/>故。得阿耨多罗三藐三菩提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0164c10"/><lb ed="R039" n="0327a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0164c1001"><persName>佛</persName>既说不可以声色观<persName>如来</persName>。恐人不达其旨。便一 <lb ed="X" n="0164c11"/><lb ed="R039" n="0327a03"/>向離相求<persName>佛</persName>。故此遮之。盖色相虽非<persName>佛</persName>。<persName>佛</persName>亦不離 <lb ed="X" n="0164c12"/><lb ed="R039" n="0327a04"/>色相也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0164c13"/><lb ed="R039" n="0327a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0164c1301">须菩提。汝若作是念。发阿耨多罗三藐三菩提心者。 <lb ed="X" n="0164c14"/><lb ed="R039" n="0327a06"/>说诸法断灭。莫作是念。何以故。发阿耨多罗三藐三 <lb ed="X" n="0164c15"/><lb ed="R039" n="0327a07"/>菩提心者。于法不说断灭相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0164c16"/><lb ed="R039" n="0327a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0164c1601">此言離相求<persName>佛</persName>。是说诸法断灭。夫求菩提者。万行 <lb ed="X" n="0164c17"/><lb ed="R039" n="0327a09"/>门中。不捨一法。岂说断灭法哉。若说断灭法。则于 <lb ed="X" n="0164c18"/><lb ed="R039" n="0327a10"/>因中亏六度万行。于果中损福德莊严。其于菩提 <lb ed="X" n="0164c19"/><lb ed="R039" n="0327a11"/>相去远矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0164c20"/><lb ed="R039" n="0327a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0164c2001">须菩提。若菩萨以满恒河沙等世界七宝以用佈施。 <lb ed="X" n="0164c21"/><lb ed="R039" n="0327a13"/>若复有人知一切法无我。得成于忍。此菩萨勝前菩 <lb ed="X" n="0164c22"/><lb ed="R039" n="0327a14"/>萨所得福德何以故须菩提。以诸菩萨不受福德故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0164c23"/><lb ed="R039" n="0327a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0164c2301"><persName>佛</persName>又恐人闻不说断灭。遂著于有为。贪彼福德。故 <lb ed="X" n="0164c24"/><lb ed="R039" n="0327a16"/>谓宝施之福虽多。不名为勝。独于一切法上知是 <pb ed="X" xml:id="X25.0482.0165a" n="0165a"/> <lb ed="X" n="0165a01"/><lb ed="R039" n="0327a17"/>无我。成于忍者。独为最勝。何以为最勝耶。以受福 <lb ed="X" n="0165a02"/><lb ed="R039" n="0327a18"/>德故福德劣。不受福德故福德勝也。忍即得二无 <lb ed="X" n="0165a03"/><lb ed="R039" n="0327b01"/>我之智。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0165a04"/><lb ed="R039" n="0327b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0165a0401">须菩提白<persName>佛</persName>言。<persName>世尊</persName>。云何菩萨不受福德。须菩提。菩 <lb ed="X" n="0165a05"/><lb ed="R039" n="0327b03"/>萨所作福德。不应贪著。是故说不受福德。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0165a06"/><lb ed="R039" n="0327b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0165a0601">此释不受之義。谓只是于福德上不生贪著之心。 <lb ed="X" n="0165a07"/><lb ed="R039" n="0327b05"/>是故说不受耳。作福而生贪著。则因成有漏。果必 <lb ed="X" n="0165a08"/><lb ed="R039" n="0327b06"/>有漏。作福而不生贪著。则因成无漏。果亦无漏。故 <lb ed="X" n="0165a09"/><lb ed="R039" n="0327b07"/>菩萨不应贪著。不贪著者。以其无我故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0165a10"/><lb ed="R039" n="0327b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0165a1001">须菩提。若有人言。<persName>如来</persName>若来若去･若坐若卧。是人不 <lb ed="X" n="0165a11"/><lb ed="R039" n="0327b09"/>解我所说義。何以故。<persName>如来</persName>者。无所从来。亦无所去。故 <lb ed="X" n="0165a12"/><lb ed="R039" n="0327b10"/>名<persName>如来</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0165a13"/><lb ed="R039" n="0327b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0165a1301">上言菩萨以无我之故。获福勝于宝施。人遂谓菩 <lb ed="X" n="0165a14"/><lb ed="R039" n="0327b12"/>萨成<persName>佛</persName>。实有出现受福之事。故<persName>佛</persName>先出其错解。谓 <lb ed="X" n="0165a15"/><lb ed="R039" n="0327b13"/><persName>如来</persName>有去来坐卧也。後示正见。谓<persName>如来</persName>无去来坐 <lb ed="X" n="0165a16"/><lb ed="R039" n="0327b14"/>卧也。盖法身不动犹若虚空。化身如影随機应现。 <lb ed="X" n="0165a17"/><lb ed="R039" n="0327b15"/>若有出现。而实无出现。若有受福。而实无受福也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0165a18"/><lb ed="R039" n="0327b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0165a1801">须菩提。若善男子･善女人。以三千大千世界碎为微 <lb ed="X" n="0165a19"/><lb ed="R039" n="0327b17"/>尘。于意云何。是微尘众寧为多不。甚多。<persName>世尊</persName>。何以故。 <lb ed="X" n="0165a20"/><lb ed="R039" n="0327b18"/>若是微尘众实有者。<persName>佛</persName>则不说是微尘众。所以者何。 <lb ed="X" n="0165a21"/><lb ed="R039" n="0328a01"/><persName>佛</persName>说。微尘众。则非微尘众。是名微尘众。<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>所 <lb ed="X" n="0165a22"/><lb ed="R039" n="0328a02"/>说三千大千世界。即非世界。是名世界。何以故。若世 <lb ed="X" n="0165a23"/><lb ed="R039" n="0328a03"/>界实有者则是一合相。<persName>如来</persName>说。一合相。则非一合相。 <lb ed="X" n="0165a24"/><lb ed="R039" n="0328a04"/>是名一合相。须菩提。一合相者。即是不可说。但凡夫 <pb ed="X" xml:id="X25.0482.0165b" n="0165b"/> <lb ed="X" n="0165b01"/><lb ed="R039" n="0328a05"/>之人贪著其事。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0165b02"/><lb ed="R039" n="0328a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0165b0201">上言不应贪著者。非是相有而不著。乃相本自空 <lb ed="X" n="0165b03"/><lb ed="R039" n="0328a07"/>也。故约尘界相破以显法无自性。微尘若是实有。 <lb ed="X" n="0165b04"/><lb ed="R039" n="0328a08"/><persName>佛</persName>则不说是微尘。何以不说是微尘耶。以微尘之 <lb ed="X" n="0165b05"/><lb ed="R039" n="0328a09"/>名。只是假立。微尘本无自性。乃是因界碎而成。则 <lb ed="X" n="0165b06"/><lb ed="R039" n="0328a10"/>实非微尘。名为微尘耳。非特微尘也。世界亦然。世 <lb ed="X" n="0165b07"/><lb ed="R039" n="0328a11"/>界无自性。非是实有。但假名世界耳。何以故非世 <lb ed="X" n="0165b08"/><lb ed="R039" n="0328a12"/>界名世界耶。若谓世界是实有。则不过是众微尘 <lb ed="X" n="0165b09"/><lb ed="R039" n="0328a13"/>合一之相。既是众尘所合。则非别有一合之相。但 <lb ed="X" n="0165b10"/><lb ed="R039" n="0328a14"/>有其名而<anchor xml:id="nkr_note_add_0165b1001" n="0165b1001"/><anchor xml:id="beg0165b1001" n="0165b1001"/>已<anchor xml:id="end0165b1001"/>。空生于此。<anchor xml:id="nkr_note_add_0165b1002" n="0165b1002"/><anchor xml:id="beg0165b1002" n="0165b1002"/>已<anchor xml:id="end0165b1002"/>破其相。<persName>佛</persName>复为彻底指 <lb ed="X" n="0165b11"/><lb ed="R039" n="0328a15"/>出曰。所谓一合相者。即是不可说。以相既非相。即 <lb ed="X" n="0165b12"/><lb ed="R039" n="0328a16"/>是实相。不可以言语名字强为之诠表者也。以凡 <lb ed="X" n="0165b13"/><lb ed="R039" n="0328a17"/>夫不达执相为实。而妄生贪著耳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0165b14"/><lb ed="R039" n="0328a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0165b1401">须菩提于意云何。是人解我所说義不。不也。<persName>世尊</persName>。是 <lb ed="X" n="0165b15"/><lb ed="R039" n="0328b01"/>人不解<persName>如来</persName>所说義。何以故。<persName>世尊</persName>说。我见･人见･众生 <lb ed="X" n="0165b16"/><lb ed="R039" n="0328b02"/>见･寿者见。则非我见･人见･众生见･寿者见。是名我见･ <lb ed="X" n="0165b17"/><lb ed="R039" n="0328b03"/>人见･众生见･寿者见。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0165b18"/><lb ed="R039" n="0328b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0165b1801">上言凡夫之人贪著其事者。皆由于我･法起妄执 <lb ed="X" n="0165b19"/><lb ed="R039" n="0328b05"/>也。今除我执。谓若人言<persName>如来</persName>说我人等见者。是人 <lb ed="X" n="0165b20"/><lb ed="R039" n="0328b06"/>不解<persName>佛</persName>所说義。何者。以我人等见。本自空寂。当体 <lb ed="X" n="0165b21"/><lb ed="R039" n="0328b07"/>如如。故云非我人等见。但随俗假称是名我人等 <lb ed="X" n="0165b22"/><lb ed="R039" n="0328b08"/>见也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0165b23"/><lb ed="R039" n="0328b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0165b2301">须菩提。发阿耨多罗三藐三菩提心者。于一切法。应 <lb ed="X" n="0165b24"/><lb ed="R039" n="0328b10"/>如是知。如是见。如是信解。不生法相。须菩提。所言法 <pb ed="X" xml:id="X25.0482.0165c" n="0165c"/> <lb ed="X" n="0165c01"/><lb ed="R039" n="0328b11"/>相者。<persName>如来</persName>说即非法相。是名法相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0165c02"/><lb ed="R039" n="0328b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0165c0201">此除法执。谓于一切法知其不生法相。见其不生 <lb ed="X" n="0165c03"/><lb ed="R039" n="0328b13"/>法相。信解其不生法相。何以如是知･见･信解。以法 <lb ed="X" n="0165c04"/><lb ed="R039" n="0328b14"/>相非相。其体本寂。无相可得。但名为法相也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0165c05"/><lb ed="R039" n="0328b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0165c0501">须菩提。若有人以满无量阿僧祇世界七宝持用布 <lb ed="X" n="0165c06"/><lb ed="R039" n="0328b16"/>施。若有善男子･善女人。发菩萨心者。持于此经。乃至 <lb ed="X" n="0165c07"/><lb ed="R039" n="0328b17"/>四句偈等。受持读诵。为人演说。其福勝彼。云何为人 <lb ed="X" n="0165c08"/><lb ed="R039" n="0328b18"/>演说。不取于相。如如不动。何以故。一切有为法。如梦 <lb ed="X" n="0165c09"/><lb ed="R039" n="0329a01"/>幻泡影。如露亦如电。应作如是观。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0165c10"/><lb ed="R039" n="0329a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0165c1001">二执既尽。自然冥契真如。可以演说此经。故<persName>佛</persName>告 <lb ed="X" n="0165c11"/><lb ed="R039" n="0329a03"/>空生。谓无量阿僧祇世界七宝佈施。不及受持读 <lb ed="X" n="0165c12"/><lb ed="R039" n="0329a04"/>诵为人演说此经之福。云何为人演说。便能勝耶。 <lb ed="X" n="0165c13"/><lb ed="R039" n="0329a05"/>以不取于相。如如不动故耳。</p><p xml:id="pX25p0165c1312" cb:place="inline">不取相者。不取我相。 <lb ed="X" n="0165c14"/><lb ed="R039" n="0329a06"/>不取法相。亦不取非法相。三相叵得。始能如彼真 <lb ed="X" n="0165c15"/><lb ed="R039" n="0329a07"/>如。而永无变动也。何以故能不取相耶。但应观一 <lb ed="X" n="0165c16"/><lb ed="R039" n="0329a08"/>切有为之法如梦幻泡影露电而<anchor xml:id="nkr_note_add_0165c1601" n="0165c1601"/><anchor xml:id="beg0165c1601" n="0165c1601"/>已<anchor xml:id="end0165c1601"/>。此六者全无 <lb ed="X" n="0165c17"/><lb ed="R039" n="0329a09"/>实体而妄现似有。全无实体可破我･法二相。妄现 <lb ed="X" n="0165c18"/><lb ed="R039" n="0329a10"/>似有。可破非法相。能作此观。而般若之義尽是矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0165c19"/><lb ed="R039" n="0329a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0165c1901"><persName>佛</persName>说是经<anchor xml:id="nkr_note_add_0165c1901" n="0165c1901"/><anchor xml:id="beg0165c1901" n="0165c1901"/>已<anchor xml:id="end0165c1901"/>。长老须菩提及诸比丘･比丘尼･优婆塞･ <lb ed="X" n="0165c20"/><lb ed="R039" n="0329a12"/>优婆夷･一切世间･天･人･阿修罗等闻<persName>佛</persName>所说。皆大欢 <lb ed="X" n="0165c21"/><lb ed="R039" n="0329a13"/>喜。信受奉行。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0165c22"/><lb ed="R039" n="0329a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0165c2201">此结经也。般若深经。三世<persName>佛</persName>母。闻经四句。<anchor xml:id="nkr_note_add_0165c2201" n="0165c2201"/><anchor xml:id="beg0165c2201" n="0165c2201"/>已<anchor xml:id="end0165c2201"/>超恶 <lb ed="X" n="0165c23"/><lb ed="R039" n="0329a15"/>趣之因。一念净持。必获菩提之记。故人天异类。擧 <lb ed="X" n="0165c24"/><lb ed="R039" n="0329a16"/>皆欢喜。信受奉行。信受者。不信诸法。唯信般若也。 <pb ed="X" xml:id="X25.0482.0166a" n="0166a"/> <lb ed="X" n="0166a01"/><lb ed="R039" n="0329a17"/>奉行者。依经起行。不取于相。行而无行也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0166a02"/><lb ed="R039" n="0329a18"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>金刚经略疏<note place="inline">终</note></cb:jhead></cb:juan></cb:div> </body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0153c1201" to="#end0153c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0153c1601" to="#end0153c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0153c2401" to="#end0153c2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0153c2402" to="#end0153c2402"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0154a0401" to="#end0154a0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0154a1001" to="#end0154a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0154b1401" to="#end0154b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0154b1501" to="#end0154b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0154b2101" to="#end0154b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0154c1301" to="#end0154c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0154c1302" to="#end0154c1302"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0154c1801" to="#end0154c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0155b0701" to="#end0155b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0155c1701" to="#end0155c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0155c2101" to="#end0155c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0156a1401" to="#end0156a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0156b0701" to="#end0156b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0156b1301" to="#end0156b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0156c1601" to="#end0156c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0157c1501" to="#end0157c1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0157c2201" to="#end0157c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0158a1501" to="#end0158a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0158a2001" to="#end0158a2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0158c0301" to="#end0158c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">身</lem><rdg wit="#wit.orig">是</rdg></app> <app from="#beg0159c1301" to="#end0159c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0159c1302" to="#end0159c1302"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0160a0601" to="#end0160a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0160b1201" to="#end0160b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0161a1701" to="#end0161a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0161a1901" to="#end0161a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0161b0701" to="#end0161b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0161c1401" to="#end0161c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0161c1501" to="#end0161c1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0161c2301" to="#end0161c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0162a0101" to="#end0162a0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0162a0501" to="#end0162a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0162b1701" to="#end0162b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0162b2401" to="#end0162b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0163b0301" to="#end0163b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0163b1101" to="#end0163b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0163b2001" to="#end0163b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">相</lem><rdg wit="#wit.orig"><space quantity="0"/></rdg></app> <app from="#beg0163c1801" to="#end0163c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">故</lem><rdg wit="#wit.orig">放</rdg></app> <app from="#beg0164a0501" to="#end0164a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0164b2401" to="#end0164b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0165b1001" to="#end0165b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0165b1002" to="#end0165b1002"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0165c1601" to="#end0165c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0165c1901" to="#end0165c1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0165c2201" to="#end0165c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="xuzang-notes"> <head>卍续藏 挍注</head> <p> <note n="0163001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0163001">诸下一有相</note> <note n="0163002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0163002"><persName>佛</persName>疑德</note> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0153c1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0153c1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0153c1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0153c1601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0153c2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0153c2401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0153c2402" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0153c2402">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0154a0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0154a0401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0154a1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0154a1001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0154b1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0154b1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0154b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0154b1501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0154b2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0154b2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0154c1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0154c1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0154c1302" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0154c1302">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0154c1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0154c1801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0155b0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0155b0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0155c1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0155c1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0155c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0155c2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0156a1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0156a1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0156b0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0156b0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0156b1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0156b1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0156c1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0156c1601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0157c1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0157c1501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0157c2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0157c2201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0158a1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0158a1501">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0158a2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0158a2001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0158c0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0158c0301">身【CB】，是【卍续】</note> <note n="0159c1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0159c1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0159c1302" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0159c1302">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0160a0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0160a0601">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0160b1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0160b1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0161a1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0161a1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0161a1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0161a1901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0161b0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0161b0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0161c1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0161c1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0161c1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0161c1501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0161c2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0161c2301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0162a0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0162a0101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0162a0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0162a0501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0162b1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0162b1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0162b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0162b2401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0163b0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0163b0301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0163b1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0163b1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0163b2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0163b2001">相【CB】，［－］【卍续】</note> <note n="0163c1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0163c1801">故【CB】，放【卍续】</note> <note n="0164a0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0164a0501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0164b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0164b2401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0165b1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0165b1001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0165b1002" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0165b1002">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0165c1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0165c1601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0165c1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0165c1901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0165c2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0165c2201">已【CB】，巳【卍续】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>